India Foreign Policy: ప్రపంచ రాజకీయాలు వేగంగా మారుతున్న సమయంలో భారత్‌ తన విదేశాంగ విధానంలో అనుసరిస్తున్న వ్యూహం ఇప్పుడు అంతర్జాతీయంగా ప్రత్యేక దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. చైనాతో సరిహద్దు విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ చర్చలు కొనసాగించడం.. రష్యాతో పాత వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని కొనసాగిస్తూ ఇంధన, రక్షణ ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడం.. ఇరాన్‌తో చాబహార్‌ వంటి వ్యూహాత్మక అనుసంధానాన్ని కొనసాగించడం.. అదే సమయంలో అమెరికాతో రక్షణ, టెక్నాలజీ, పెట్టుబడులు, ఇండో-పసిఫిక్‌ సహకారాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడం.. ఇదే ప్రస్తుతం భారత్‌ దౌత్యానికి కనిపిస్తున్న అసలు రూపం. న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 18వ BRICS శిఖరాగ్ర సమావేశం ఈ వ్యూహానికి మరోసారి వేదికగా నిలిచింది. చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్‌, రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్‌ పుతిన్‌, ఇరాన్‌ అధ్యక్షుడు మసూద్‌ పెజెష్కియన్‌ వంటి కీలక నేతలతో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ వరుసగా భేటీలు నిర్వహించారు. ఇక్కడే భారత్‌ విదేశాంగ విధానంలోని అసలు బలం కనిపిస్తోంది. ఎవరితోనూ పూర్తిగా కలిసిపోకుండా.. ఎవరినీ పూర్తిగా దూరం చేసుకోకుండా.. ప్రతి దేశంతో తన ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా సంబంధాలు కొనసాగించడం.

చైనాతో పోటీ.. అయినా చర్చలు ఆగవు

భారత్‌–చైనా సంబంధాలు గత కొన్నేళ్లుగా అత్యంత సున్నితమైన దశలో ఉన్నాయి. 2020 గల్వాన్‌ ఘర్షణ తర్వాత ఇరు దేశాల మధ్య నమ్మకం దెబ్బతింది. సరిహద్దు సమస్య పూర్తిగా పరిష్కారం కాలేదు. ఇరు దేశాలు సరిహద్దుల్లో సైనికంగా అప్రమత్తంగానే ఉన్నాయి. అయితే ఇదే సమయంలో దౌత్యపరమైన చర్చలు మాత్రం ఆగలేదు. BRICS సమావేశం సందర్భంగా మోదీ–జిన్‌పింగ్‌ భేటీ ఈ నేపథ్యంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. జిన్‌పింగ్‌ 2019 తర్వాత తొలిసారిగా భారత్‌లో పర్యటించారు. ఇరు దేశాల మధ్య సంబంధాలను స్థిరీకరించడం, సరిహద్దులో శాంతి, పరస్పర గౌరవం, వాణిజ్యం వంటి అంశాలపై చర్చలు జరిగాయి. ఇది భారత్‌ వైఖరిని స్పష్టంగా చూపిస్తోంది. సరిహద్దులో అప్రమత్తత.. దౌత్యంలో సంభాషణ. చైనాతో పోటీ ఉన్నంత మాత్రాన అన్ని సంబంధాలను తెంచుకోవడం భారత్‌కు సాధ్యం కాదు. చైనా ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ఆర్థిక శక్తుల్లో ఒకటి. రెండు దేశాల మధ్య భారీ వాణిజ్య సంబంధాలు ఉన్నాయి. అందుకే భద్రత విషయంలో కఠినంగా ఉండటంతో పాటు అవసరమైన చోట చర్చలు కొనసాగించడం కూడా భారత్‌కు అవసరం.

రష్యాతో స్నేహం.. కానీ ఇప్పుడు ప్రయోజనాల భాగస్వామ్యం

రష్యాతో భారత్‌కు ఉన్న సంబంధం దశాబ్దాల నాటిది. ముఖ్యంగా రక్షణ రంగంలో మాస్కో భారత్‌కు కీలక భాగస్వామిగా ఉంది. అయితే ప్రస్తుతం భారత్‌–రష్యా సంబంధంలో మరో అంశం మరింత ప్రాధాన్యం పొందింది. చమురు… ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధం తర్వాత రష్యాపై పాశ్చాత్య దేశాలు ఆంక్షలు విధించినప్పటికీ, భారత్‌ తన ఇంధన భద్రతను దృష్టిలో పెట్టుకుని రష్యా నుంచి భారీగా చమురు కొనుగోలు చేసింది. BRICS సందర్భంగా మోదీ–పుతిన్‌ భేటీలో రక్షణ, ఇంధనం, వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, సాంకేతికత వంటి అనేక రంగాల్లో సహకారాన్ని సమీక్షించారు. ఇరు దేశాలు ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని మరింత పెంచే లక్ష్యంపైనా దృష్టి పెట్టాయి. అంటే భారత్‌–రష్యా సంబంధం కేవలం “పాత స్నేహం” మీద ఆధారపడటం లేదు. ఇది ఇప్పుడు ఇంధన భద్రత + రక్షణ అవసరాలు + వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాల కలయిక.

ఇరాన్‌ ఎందుకు భారత్‌కు అంత కీలకం?

ఇరాన్‌తో భారత్‌కు ఉన్న సంబంధం మరో కోణంలో ముఖ్యమైనది. అందులో మొదటిది చాబహార్‌ పోర్టు. పాకిస్థాన్‌ భూభాగాన్ని దాటకుండా భారత్‌ మధ్య ఆసియా వైపు వాణిజ్య మార్గాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి చాబహార్‌ వ్యూహాత్మకంగా కీలకం. అయితే ఇప్పుడు పశ్చిమాసియాలో పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతల కారణంగా ఇరాన్‌ ప్రాధాన్యం మరో స్థాయికి చేరింది.

హర్మూజ్‌ జలసంధి… ప్రపంచ ఇంధన రవాణాలో అత్యంత కీలకమైన సముద్ర మార్గాల్లో హర్మూజ్‌ ఒకటి. ఈ మార్గంలో అంతరాయం ఏర్పడితే దాని ప్రభావం కేవలం మధ్యప్రాచ్య దేశాలకే పరిమితం కాదు. భారత్‌ వంటి భారీ ఇంధన దిగుమతి దేశాలపై కూడా పడుతుంది.

హర్మూజ్‌లో సమస్య అంటే.. భారత ఇంటి బడ్జెట్‌పై ప్రభావమే!

భారత్‌ తన ముడి చమురు అవసరాల్లో సుమారు 88.6 శాతం దిగుమతులపై ఆధారపడుతోంది. అయితే గత కొంతకాలంగా భారత్‌ దిగుమతి మార్గాలను విస్తృతంగా మార్చుకుంటోంది. 2026 మార్చిలో కేంద్ర ప్రభుత్వం వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, భారత్‌ దిగుమతి చేసుకునే క్రూడ్‌లో సుమారు 70 శాతం ఇప్పుడు హర్మూజ్‌కు బయట ఉన్న మార్గాల ద్వారా వస్తోంది. అంతకుముందు ఈ వాటా సుమారు 55 శాతంగా ఉండేది. ఇది భారత్‌ ముందుగానే తీసుకున్న వ్యూహాత్మక చర్యకు ఉదాహరణ. అయినా హర్మూజ్‌ పూర్తిగా దెబ్బతింటే సమస్యలు తప్పవు.

ఎందుకంటే చమురు ధరలు పెరిగితే:

• పెట్రోల్‌, డీజిల్‌ ధరలపై ఒత్తిడి రావచ్చు
• రవాణా ఖర్చులు పెరగవచ్చు
• వస్తువుల ధరలు ప్రభావితమయ్యే అవకాశం ఉంటుంది
• ద్రవ్యోల్బణంపై ఒత్తిడి పెరగవచ్చు
• పరిశ్రమల ఉత్పత్తి వ్యయాలు పెరగవచ్చు

అంటే మధ్యప్రాచ్యంలో జరిగే భౌగోళిక రాజకీయ పరిణామాలు చివరికి భారత కుటుంబ బడ్జెట్‌ను కూడా తాకే అవకాశం ఉంది.

LPG విషయంలో హర్మూజ్‌ మరింత కీలకం

ఇక్కడ మరో కీలక విషయం LPG.. కేంద్ర ప్రభుత్వం వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం భారత్‌ తన మొత్తం LPG వినియోగంలో సుమారు 60 శాతం దిగుమతి చేసుకుంటోంది. ఆ దిగుమతుల్లో దాదాపు 90 శాతం హర్మూజ్‌ జలసంధి మీదుగా వస్తుంది. అందుకే హర్మూజ్‌ భద్రత భారత్‌కు కేవలం విదేశాంగ సమస్య కాదు. ఇది ఇంధన భద్రతకు సంబంధించిన జాతీయ సమస్య. అందుకే భారత్‌ ప్రత్యామ్నాయ సరఫరా మార్గాలను పెంచుకోవడం, ఇతర దేశాల నుంచి LPG దిగుమతులను పెంచడం, దేశీయ ఉత్పత్తిని పెంచడం వంటి చర్యలు చేపడుతోంది. 2026లో పశ్చిమాసియా ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో దేశీయ LPG ఉత్పత్తిని కూడా పెంచినట్లు కేంద్రం తెలిపింది.

ఇరాన్‌ ఒకవైపు.. UAE మరోవైపు.. భారత్‌ మధ్యలో కాదు, అందరితో!

ఇక్కడే భారత దౌత్యానికి అసలు పరీక్ష. ఇరాన్‌ భారత్‌కు వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన దేశం. అదే సమయంలో UAE కూడా భారత్‌కు కీలక ఆర్థిక, వాణిజ్య భాగస్వామి. ఇద్దరి మధ్య ప్రాంతీయ రాజకీయ విభేదాలు ఉండొచ్చు. కానీ భారత్‌కు ఇద్దరూ అవసరమే. ఇరాన్‌తో చాబహార్‌, మధ్య ఆసియా అనుసంధానం, ప్రాంతీయ దౌత్యం ముఖ్యం. UAEతో వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, ఇంధనం, గల్ఫ్‌ ప్రాంతంలో భారతీయుల ప్రయోజనాలు కీలకం. అందుకే భారత్‌ ఒకరిని ఎంచుకుని మరొకరిని వదిలే విధానాన్ని అనుసరించలేని పరిస్థితి. భారత్‌ లక్ష్యం పక్షం ఎంచుకోవడం కాదు.. సంబంధాలను నిర్వహించడం.

అమెరికాతో సంబంధాలు ఉన్నా.. రష్యాను వదులుకోదు

ఇదే భారత విదేశాంగ విధానంలోని మరో ఆసక్తికరమైన కోణం. అమెరికా భారత్‌కు కీలక వ్యూహాత్మక భాగస్వామి. రక్షణ, సాంకేతికత, పెట్టుబడులు, ఇండో-పసిఫిక్‌, సెమీకండక్టర్లు, అంతరిక్షం వంటి అనేక రంగాల్లో రెండు దేశాల సహకారం పెరుగుతోంది. అయితే అదే సమయంలో భారత్‌ రష్యాతో రక్షణ, ఇంధన సంబంధాలను కూడా కొనసాగిస్తోంది. ఇది బయటికి చూస్తే రెండు విభిన్న శిబిరాలతో సంబంధాలు కొనసాగించడం లాగా కనిపించవచ్చు. కానీ భారత్‌ దృష్టిలో ఇది Strategic Autonomy. అంటే ప్రపంచంలో ఏదైనా ఒక శక్తి కేంద్రంపై పూర్తిగా ఆధారపడకుండా, అవసరమైన చోట ప్రతి దేశంతో భాగస్వామ్యం చేసుకోవడం.

BRICSను అమెరికా వ్యతిరేక కూటమిగా భారత్‌ చూడటం లేదు

BRICSలో రష్యా, చైనా, ఇరాన్‌ వంటి అమెరికాతో తీవ్రమైన విభేదాలు ఉన్న దేశాలు ఉన్నాయి. అయితే భారత్‌ BRICSను కేవలం పాశ్చాత్య వ్యతిరేక వేదికగా మార్చే ఆలోచనలో లేదు. భారత్‌ దృష్టిలో BRICS ప్రధానంగా గ్లోబల్‌ సౌత్‌కు ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం, ఆర్థిక సహకారం, అభివృద్ధి, వాణిజ్యం, సాంకేతికత, అంతర్జాతీయ సంస్థల్లో సంస్కరణలకు వేదికగా ఉండాలి. 2026 న్యూఢిల్లీ సదస్సులో కూడా ప్రపంచ వ్యవస్థలో గ్లోబల్‌ సౌత్‌ పాత్ర, ఆర్థిక సహకారం, వాణిజ్యం, ఇంధనం, భద్రత వంటి అంశాలు ప్రధానంగా నిలిచాయి. ఇదే భారత్‌కు ప్రత్యేకమైన స్థానం కల్పిస్తోంది.

BRICSలో విభేదాలున్నా.. భారత్‌కు ఇదే అవకాశం

BRICSలో సభ్య దేశాల ప్రయోజనాలు ఒకేలా ఉండవు. చైనా–భారత్‌కు సరిహద్దు సమస్య ఉంది. ఇరాన్‌–పశ్చిమ దేశాల మధ్య తీవ్ర ఉద్రిక్తత ఉంది. రష్యా–పశ్చిమ దేశాల మధ్య ఉక్రెయిన్‌ యుద్ధం కారణంగా విభేదాలు కొనసాగుతున్నాయి. UAE, ఇరాన్‌ వంటి దేశాలకు ప్రాంతీయంగా భిన్నమైన ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. అయినా ఈ దేశాలన్నింటినీ ఒకే వేదికపై కూర్చోబెట్టడం BRICS ప్రత్యేకత. ఇక్కడే భారత్‌కు దౌత్యపరమైన అవకాశం ఉంది. విభేదాలు ఉన్న దేశాలు మాట్లాడుకునే వేదికగా BRICSను బలోపేతం చేయగలిగితే భారత్‌ పాత్ర మరింత పెరుగుతుంది.

మోదీ ముందున్న అసలు సవాల్‌ ఇదే

ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో భారత్‌ ఒకేసారి అనేక దిశల్లో ప్రయాణించాల్సి వస్తోంది. చైనాతో — సరిహద్దు భద్రత, వాణిజ్యం, దౌత్యం. రష్యాతో — రక్షణ, చమురు, ఇంధనం, వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం. ఇరాన్‌తో — చాబహార్‌, మధ్య ఆసియా, పశ్చిమాసియా. UAEతో — వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, ఇంధనం. అమెరికాతో — టెక్నాలజీ, రక్షణ, పెట్టుబడులు, ఇండో-పసిఫిక్‌. ఇవన్నీ ఒకేసారి నిర్వహించడం అంత సులభమైన పని కాదు. కానీ భారత్‌ ఇప్పుడు అదే చేస్తోంది.

భారత్‌ దౌత్యానికి మూడు కీలక లక్ష్యాలు

ప్రస్తుత పరిణామాలను పరిశీలిస్తే భారత్‌ విదేశాంగ విధానాన్ని మూడు ప్రధాన అంశాలుగా చూడొచ్చు.

1. ఇంధన భద్రత

రష్యా, మధ్యప్రాచ్యం, అమెరికా తదితర దేశాల నుంచి చమురు, LPG సరఫరాలను విభిన్నీకరించడం ద్వారా ఒకే ప్రాంతంపై ఆధారపడే పరిస్థితిని తగ్గించడం.

2. వ్యూహాత్మక స్వయం ప్రతిపత్తి

అమెరికాతో భాగస్వామ్యం ఉన్నప్పటికీ రష్యాతో సంబంధాలను కొనసాగించడం. చైనాతో పోటీ ఉన్నప్పటికీ చర్చలు కొనసాగించడం.

3. దౌత్య ప్రభావం

భిన్న ప్రయోజనాలున్న దేశాల మధ్య సంభాషణకు భారత్‌ను ఒక ముఖ్యమైన వేదికగా నిలబెట్టడం.

హర్మూజ్‌ తెరిచి ఉండటం.. భారత్‌కు ఎందుకు అంత ముఖ్యం?

ప్రస్తుతం భారత్‌ కోరుకునే ప్రధాన విషయాల్లో ఒకటి హర్మూజ్‌ జలసంధి ద్వారా సురక్షితంగా వాణిజ్య, ఇంధన రవాణా కొనసాగడం. మోదీ–పెజెష్కియన్‌ చర్చల్లో కూడా సముద్ర మార్గాల భద్రత, వాణిజ్య స్వేచ్ఛ, నౌకలు, సిబ్బంది భద్రత వంటి అంశాలపై భారత్‌ దృష్టి పెట్టింది. ఎందుకంటే హర్మూజ్‌లో అంతరాయం అంటే: చమురు → ఇంధన ధరలు → రవాణా → వస్తువుల ధరలు → ద్రవ్యోల్బణం → కుటుంబ బడ్జెట్.. అనే ప్రభావ శ్రేణి ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. అందుకే భారత్‌కు యుద్ధం ఆగడం అనేది కేవలం మానవతా లేదా దౌత్యపరమైన విషయం మాత్రమే కాదు. ఇది నేరుగా ఆర్థిక భద్రతకు సంబంధించిన అంశం.

చివరికి భారత్‌ దారి ఏంటి?

ప్రపంచ రాజకీయాల్లో ఇప్పుడు “మీరు ఎవరి వైపు?” అనే ప్రశ్న కంటే “మీ ప్రయోజనాలను మీరు ఎంత సమర్థంగా కాపాడుకోగలరు?” అన్నదే కీలకంగా మారుతోంది. భారత్‌ ముందున్న మార్గం కూడా అదే. చైనాతో పోటీ ఉంటుంది.. కానీ చర్చలు కొనసాగుతాయి. రష్యాతో పాత స్నేహం ఉంటుంది.. దానితో పాటు ఇంధన, రక్షణ ప్రయోజనాలు కొనసాగుతాయి. ఇరాన్‌తో చాబహార్‌ సంబంధం బలపడుతుంది.. అదే సమయంలో UAEతో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం కొనసాగుతుంది. అమెరికాతో రక్షణ, టెక్నాలజీ, పెట్టుబడుల సహకారం మరింత పెరుగుతుంది. అంటే భారత్‌ ఎవరి శిబిరంలోనూ పూర్తిగా ఇమిడిపోవడం లేదు. అందరితో మాట్లాడటం.. అవసరమైన చోట అందరితో కలిసి పనిచేయడం.. కానీ తుది నిర్ణయం మాత్రం భారత ప్రయోజనాల ఆధారంగా తీసుకోవడం. ఇదే ప్రస్తుతం భారత్‌ అనుసరిస్తున్న Strategic Autonomyకి అసలు అర్థం.

న్యూఢిల్లీ BRICS సదస్సు ఈ విధానానికి మరోసారి వేదికగా నిలిచింది. జిన్‌పింగ్‌, పుతిన్‌, పెజెష్కియన్‌లతో మోదీ భేటీలు కేవలం ఫొటో అవకాశాలు కావు. వాటి వెనుక సరిహద్దు భద్రత, ఇంధన భద్రత, వాణిజ్యం, సముద్ర మార్గాలు, భౌగోళిక రాజకీయాలు, గ్లోబల్‌ సౌత్‌ వంటి అనేక లెక్కలు ఉన్నాయి.

అందరి దగ్గర స్నేహం.. ఎవరి దగ్గరా ఆధారపడటం కాదు.
అందరితో దౌత్యం.. నిర్ణయంలో మాత్రం భారత్‌ ప్రయోజనమే ముందు.
ప్రస్తుత ప్రపంచ రాజకీయాల్లో ఇదే భారత్‌ అసలు “బ్యాలెన్స్‌ గేమ్‌”.

Read also: BRICS Summit 2026: పుతిన్ గర్జన.. G7పై సెటైర్లు: ప్రపంచ ఆర్థిక శక్తి మారుతోందా? BRICSపై రష్యా అధ్యక్షుడి కీలక వ్యాఖ్యలు
Prefabricated Houses in India: భవిష్యత్తు ఇళ్లు ఇవేనా? ప్రీఫాబ్ హౌసెస్‌కు ఎందుకింత క్రేజ్?