Hari Hara : శివస్వరూపుడైన వైద్యనాదేశ్వరుడు, విష్ణుస్వరూపుడైన చెన్నకేశవస్వామి ఒకే ప్రాంగణంలో కొలువై ఉన్న అరుదైన పుణ్యక్షేత్రం పుష్పగిరి. అద్భుత శిల్పసౌందర్యంతో, అపురూప కట్టడాలతో విరాజిల్లే ఈ క్షేత్రం శైవ–వైష్ణవ సంప్రదాయాలకు సమాన ప్రాధాన్యం కలిగిన పవిత్ర ధామంగా పేరుగాంచింది. వైష్ణవులు దీనిని మధ్య అహోబిలంగా, శైవులు మధ్య కైలాసంగా భావిస్తారు. ముఖ్యంగా తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఇదొక్కటే శంకరాచార్య మఠం ఉండటం ఈ క్షేత్రానికి విశిష్టతను చేకూర్చింది.
కడప నగరానికి సుమారు 16 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న పుష్పగిరి అనేక విశేషాలకు నిలయం. ఐదు నదులు సంగమించే ప్రాంతంగా, హరిహరుల సమన్వయ క్షేత్రంగా, దక్షిణ కాశీగా ఈ పుణ్యభూమి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆదిశంకరులు పూజించిన చంద్రమౌళీశ్వర లింగం ఇక్కడే ఉండటం భక్తుల విశేష ఆకర్షణ. ఈ క్షేత్రం కొండపై ఉండగా, అడుగున పుష్పగిరి గ్రామం ఉంది. గ్రామం–క్షేత్రం మధ్య పెన్నా నది ప్రవహిస్తుంది. తెలుగులో తొలి యాత్రాచరిత్రగా చెప్పబడే కాశీయాత్ర చరిత్రలోనూ ఈ గ్రామ ప్రస్తావన ఉంది.
పురాణ గాథలు – పుష్పగిరి పేరు వెనుక కథ
పురాణాల ప్రకారం ఈ ప్రాంతంలో ఒకప్పుడు కాంపల్లె అనే గ్రామం ఉండేది. గరుత్మంతుడు ఇంద్రుని అమృతభాండాన్ని తీసుకొస్తుండగా ఇరువురి మధ్య జరిగిన సంఘర్షణలో అమృత చుక్కలు కాంపల్లె సమీపంలోని కోనేటిలో పడ్డాయని నమ్మకం. ఆ కోనేటిలో స్నానం చేస్తే యవ్వనం, అమరత్వం లభిస్తాయన్న విశ్వాసం వ్యాప్తి చెందడంతో దేవతలు శివుణ్ణి ఆశ్రయించారని కథనం. శివుని ఆజ్ఞతో వాయుదేవుడు కైలాస పర్వతం నుంచి ఒక భాగాన్ని తెచ్చి ఆ కోనేటిలో ఉంచాడట. అది పుష్పంలా తేలడంతో ఆ ప్రదేశం పుష్పగిరిగా ప్రసిద్ధి చెందిందని పురాణకథ చెబుతుంది.
పంచనదీ క్షేత్రం
పుష్పగిరి సమీపంలో పాపఘ్ని, కుముద్వతి, వల్కల, మాండవి నదులు పెన్నా నదిలో కలుస్తాయి. అందుకే దీనిని పంచనదీ క్షేత్రంగా కూడా పిలుస్తారు.
ఆలయ సముదాయం – దర్శన వైభవం
కొండపై ఒకే ఆవరణంలో చెన్నకేశవాలయం, సంతాన మల్లేశ్వరాలయం ఉన్నాయి. అదే ప్రాంగణంలో ఉమామహేశ్వర, రాజ్యలక్ష్మి, రుద్రపాద, యోగాంజనేయ, సాక్షిమల్లేశ్వర ఆలయాలు దర్శనమిస్తాయి. అలాగే పుష్పనాథేశ్వరుడు, కమలసంభవేశ్వరుడు, దుర్గాంబ ఆలయాలు; రుద్రపాదం, విష్ణుపాదం ఈ కొండపై ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. కొండ దిగువ భాగంలో వైద్యనాదేశ్వర, త్రికూటేశ్వర, భీమలింగేశ్వర, కామాక్షి అమ్మవారి ఆలయాలు ఉన్నాయి. వైద్యనాథేశ్వరాలయంలో శ్రీకామాక్షి మందిరం ప్రత్యేకంగా వెలుగొందుతుంది.
వరదలు–ఆచారాలు–శిల్పకళ
వరదల సమయంలో పెన్నా నది దాటలేని పరిస్థితుల్లో ఇవతల వైపు ఉన్న అభినవ చెన్నకేశవ స్వామికి పూజలు నిర్వహిస్తారు. పాతాళ గణపతి దర్శనానికి భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివస్తారు. పుష్పగిరి శిల్పకళా సంపదకు పెట్టింది పేరు—ఆలయ బాహ్య గోడలపై ఏనుగుల వరసలు, గుర్రాలపై వీరుల విన్యాసాలు కన్నులపండువగా దర్శనమిస్తాయి.
శతాబ్దాల చరిత్ర, పురాణ వైభవం, హరిహర సమన్వయం—ఈ మూడు సంగమమే పుష్పగిరి మహాక్షేత్రం.
ఇవీ చదవండి: Gokarna temple: గోకర్ణ క్షేత్రం గొప్పతనం ఇదీ.. మోక్షాన్ని పొందడానికి మార్గం.. తప్పక తెలుసుకోండి
Hindu Dharmam: హిందూ మతానికి, హిందూ ధర్మానికి తేడా ఏంటి? హిందూ సనాతన ధర్మం ఏం చెబుతుంది?
Devotional Tip: శ్రీనివాస ఐశ్వర్య మహామంత్రం.. ఎన్ని అప్పులున్నా ఈ మంత్రాన్ని పుస్తకంలో రాసుకొని చదవండి.. సకల శుభప్రదం!