కరువు ప్రాంతాల కోసం ప్రాజెక్టు ఆలోచన
ప్రకాశం, ఎస్పీఎస్ఆర్ నెల్లూరు, వైఎస్సార్ కడప జిల్లాల్లోని కొన్ని ఎత్తైన ప్రాంతాలు తక్కువ, అనిశ్చిత వర్షపాతం కారణంగా దీర్ఘకాలంగా నీటి సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఈ ప్రాంతాల్లో కరువు సమస్యను తగ్గించడం, సాగునీరు అందించడం, తాగునీటి అవసరాలను తీర్చడం లక్ష్యంగా వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ప్రతిపాదన వచ్చింది.
భారత నియంత్రణ మరియు మహా లెక్కల పరిశీలకుడు (CAG) నివేదిక ప్రకారం, ఫిబ్రవరి 1991లో ప్రాజెక్టు సాధ్యాసాధ్యాలపై అధ్యయనం చేసి, సర్వేలు నిర్వహించాలని అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. అనంతరం పరిశోధనలు జరిగి 1994లో తొలి డీటైల్డ్ ప్రాజెక్ట్ రిపోర్ట్ రూపొందించారు.
1996లో తొలి శంకుస్థాపన
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు రాజకీయ, పరిపాలనా చరిత్రలో మార్చి 5, 1996 కీలక తేదీగా నిలిచింది. అప్పటి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు ప్రాజెక్టుకు శంకుస్థాపన చేశారు. అయితే శంకుస్థాపన జరిగిన తర్వాత ప్రాజెక్టు నిర్మాణ పనులు వెంటనే పూర్తి స్థాయిలో ప్రారంభం కాలేదు. తదుపరి సంవత్సరాల్లో ప్రాజెక్టు రూపకల్పన, సాంకేతిక అంశాలు, ఆర్థిక వనరులు వంటి అంశాలపై ప్రక్రియ కొనసాగింది. 1996లో శంకుస్థాపన జరిగినట్లు చారిత్రక నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.
2004లో జలయజ్ఞంలో వెలిగొండ
2004లో వైఎస్ రాజశేఖరరెడ్డి ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు కొత్త ప్రాధాన్యం లభించింది. రాష్ట్రంలోని ప్రధాన నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులను వేగవంతం చేయడానికి చేపట్టిన జలయజ్ఞం కార్యక్రమంలో వెలిగొండను చేర్చారు. అక్టోబర్ 27, 2004న ప్రాజెక్టుకు మరోసారి శంకుస్థాపన జరిగింది. అనంతరం పరిపాలనా అనుమతులు, టెండర్లు, సాంకేతిక అనుమతుల ప్రక్రియ వేగం పుంజుకుంది. CAG వివరాల ప్రకారం ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న ప్రాజెక్టు రూపకల్పనకు సంబంధించిన డీపీఆర్ను 2005 మార్చిలో సమర్పించగా, అదే ఆధారంగా ప్రాజెక్టును చేపట్టారు.
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఎలా పనిచేస్తుంది?
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ప్రత్యేకత దాని నీటి తరలింపు విధానంలో ఉంది. శ్రీశైలం జలాశయం సమీపంలోని కొల్లం వాగు ప్రాంతం నుంచి కృష్ణా నది వరద జలాలను తీసుకుని, నల్లమల కొండల కిందుగా నిర్మించిన రెండు భారీ సొరంగాల ద్వారా నీటిని తరలించాలన్నది ప్రాజెక్టు ప్రధాన ప్రణాళిక. నీటి ప్రయాణం ప్రధానంగా ఇలా ఉంటుంది:
శ్రీశైలం జలాశయం → కొల్లం వాగు → అప్రోచ్ ఛానల్ → రెండు సొరంగాలు → ఫీడర్ కెనాల్ → నల్లమలసాగర్ రిజర్వాయర్ → ప్రధాన కాలువలు
నల్లమలసాగర్లో నీటిని నిల్వ చేసిన తర్వాత తీగలేరు, గొట్టిపడియ, ఈస్టర్న్ మెయిన్ కెనాల్ వంటి వ్యవస్థల ద్వారా సాగు, తాగునీటి అవసరాలకు నీటిని అందించేలా ప్రణాళిక రూపొందించారు.
43.50 టీఎంసీల లక్ష్యం.. మూడు జిల్లాలకు ప్రయోజనం
ప్రభుత్వ ప్రణాళికల ప్రకారం వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ద్వారా 43.50 టీఎంసీల వరద జలాలను వినియోగించుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. CAG నివేదిక ప్రకారం ప్రాజెక్టు ద్వారా సుమారు 4.38 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు, మూడు జిల్లాల్లోని సుమారు 15 లక్షల మందికి తాగునీరు అందించాలన్నది ప్రాథమిక లక్ష్యం. తరువాతి దశల్లో ప్రాజెక్టు పరిధి, అంచనాల్లో మార్పులు చోటుచేసుకోవడంతో వివిధ ప్రభుత్వ, అధికారిక ప్రకటనల్లో లబ్ధిదారుల సంఖ్య, సాగు విస్తీర్ణంలో స్వల్ప తేడాలు కనిపించాయి.
వెలిగొండలో అతిపెద్ద సవాల్.. నల్లమల సొరంగాలు
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు నిర్మాణంలో అత్యంత క్లిష్టమైన భాగం ట్విన్ టన్నెల్స్. నల్లమల కొండల కిందుగా సుమారు 18 కిలోమీటర్లకు పైగా పొడవుతో రెండు సమాంతర సొరంగాలను నిర్మించాల్సి వచ్చింది. ఈ పనుల్లో భౌగోళిక పరిస్థితులు, రాతి నిర్మాణం, నీటి ప్రవాహాలు, అడవుల పరిసరాలు వంటి అంశాలు ఇంజినీరింగ్ సవాళ్లుగా మారాయి. సొరంగాల నిర్మాణం కోసం ఆధునిక టన్నెల్ బోరింగ్ మెషీన్లను ఉపయోగించారు. పర్యావరణపరంగా సున్నితమైన నల్లమల ప్రాంతంలో ఈ నిర్మాణం జరగడం వల్ల అనుమతులు, భద్రతా చర్యలు కూడా కీలకంగా మారాయి.
పనులు ఎందుకు ఆలస్యమయ్యాయి?
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ప్రారంభమైన ఐదేళ్లలో పూర్తవుతుందని మొదట ప్రణాళిక రూపొందించినప్పటికీ, అది అనేక కారణాలతో ఆలస్యమైంది.
CAG ఆడిట్లో పేర్కొన్న అంశాల ప్రకారం ప్రధానంగా:
- భూసేకరణలో జాప్యం
- భూసేకరణ పరిహారం చెల్లింపుల్లో ఆలస్యం
- అటవీ భూముల అప్పగింతలో జాప్యం
- ప్రాజెక్టు పనుల పరిధిలో మార్పులు
- అదనపు పనులు, పరిమాణాల్లో మార్పులు
- డిజైన్ పరామితుల్లో మార్పులు
- ఇసుక వంటి నిర్మాణ వనరుల లభ్యత సమస్యలు
- నిర్మాణ పనులు నిర్ణీత సమయంలో పూర్తికాకపోవడం
వంటి అంశాలు ప్రాజెక్టు పురోగతిపై ప్రభావం చూపాయని CAG నివేదిక పేర్కొంది. ఆడిట్ ప్రకారం ఆలస్యం కారణంగా ఇంధనం, సిమెంట్, ఉక్కు వంటి నిర్మాణ సామగ్రి ధరలు పెరగడం కూడా వ్యయాల పెరుగుదలకు దారితీసింది.
వ్యయం ఎందుకు పెరిగింది?
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు దీర్ఘకాలం కొనసాగడంతో వ్యయం కూడా క్రమంగా పెరిగింది. వివిధ కాలాల్లో రూపొందించిన అంచనాల్లో వేర్వేరు వ్యయ గణాంకాలు ఉన్నాయి. CAG పాత ఆర్థిక నివేదికల్లో ప్రాజెక్టు ప్రారంభ అంచనా, సవరించిన అంచనాల్లో భారీ తేడాలు నమోదయ్యాయి. 2023 CAG కంప్లయన్స్ ఆడిట్లో కూడా ఒప్పంద విలువలు, అదనపు వ్యయాలు, ధరల పెరుగుదల వంటి అంశాలను ప్రస్తావించింది. ముఖ్యంగా పనుల ఆలస్యం, పరిపాలనా మరియు సాంకేతిక జాప్యాలు ప్రాజెక్టు వ్యయంపై ప్రభావం చూపాయని ఆడిట్ పేర్కొంది.
2021లో తొలి సొరంగం కీలక దశ
సొరంగాల నిర్మాణంలో 2021 ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా మారింది. తొలి సొరంగం తవ్వకం పూర్తి కావడం ద్వారా ప్రాజెక్టు అత్యంత క్లిష్టమైన ఇంజినీరింగ్ పనుల్లో ఒకటి ముందుకు సాగింది. అయితే సొరంగం తవ్వకం పూర్తవడం మాత్రమే ప్రాజెక్టు మొత్తం పూర్తయిందని అర్థం కాదు. లైనింగ్, అనుసంధాన కాలువలు, ఫీడర్ కెనాల్, రిజర్వాయర్ పనులు, పంపిణీ వ్యవస్థ వంటి ఇతర భాగాలు కూడా పూర్తి కావాల్సి ఉంది.
2024లో ట్విన్ టన్నెల్స్ ప్రారంభం
మార్చి 6, 2024న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి వైఎస్ జగన్మోహన్రెడ్డి వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు చెందిన ట్విన్ టన్నెల్స్ను ప్రారంభించారు. అప్పటికి తొలి టన్నెల్, రెండో టన్నెల్ తవ్వకం పనులు కీలకంగా పూర్తయ్యాయి. దీంతో సొరంగాల నిర్మాణ దశలో వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఒక ప్రధాన మైలురాయిని దాటింది. అయితే టన్నెల్స్ ప్రారంభమైనప్పటికీ, నల్లమలసాగర్ రిజర్వాయర్లో పూర్తిస్థాయిలో నీటిని నిల్వ చేసి, కమాండ్ ఏరియాకు పంపిణీ చేయడానికి అవసరమైన ఫీడర్ కెనాల్, లైనింగ్, ఇతర అనుబంధ పనులు ఇంకా కొనసాగాల్సి వచ్చింది.
2024 తర్వాత మిగిలిన ప్రధాన పనులు
ట్విన్ టన్నెల్స్ పూర్తి కావడం వెలిగొండకు కీలక ముందడుగు అయినప్పటికీ, నీరు రైతుల పొలాలకు చేరడానికి అవసరమైన మొత్తం వ్యవస్థను పూర్తి చేయడం మరో పెద్ద సవాలుగా మారింది.
ప్రధానంగా:
- టన్నెల్ లైనింగ్ పనులు
- ఫీడర్ కెనాల్ పనులు
- రిటైనింగ్ వాల్ నిర్మాణం
- నల్లమలసాగర్కు నీరు చేరే అనుసంధాన వ్యవస్థ
- కాలువలు, పంపిణీ వ్యవస్థ
- భూసేకరణ
- నిర్వాసిత కుటుంబాల పునరావాసం, పరిహారం.. వంటి పనులు మిగిలాయి. 2026లో ప్రభుత్వం ఈ పనులను వేగవంతం చేయడానికి అదనపు నిధులు అవసరమని అధికారిక సమీక్షలు, మీడియా నివేదికల్లో ప్రస్తావించారు.
పునరావాసం కూడా వెలిగొండలో కీలక అంశం
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు కోసం నల్లమలసాగర్ రిజర్వాయర్ నిర్మాణంతో కొన్ని గ్రామాలు, నివాస ప్రాంతాలపై ప్రభావం పడింది. దీంతో భూసేకరణ, పరిహారం, పునరావాసం వంటి అంశాలు ప్రాజెక్టు అమలులో ముఖ్యమైన భాగంగా మారాయి. ప్రాజెక్టు పురోగతితో పాటు నిర్వాసిత కుటుంబాలకు పరిహారం, పునరావాస కాలనీల నిర్మాణం, మౌలిక సదుపాయాల కల్పన వంటి పనులను పూర్తి చేయాల్సిన అవసరం ఉందని తాజా నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి.
2026లో ప్రస్తుత పరిస్థితి ఏమిటి?
2026లో వెలిగొండ ప్రాజెక్టు పనులకు మళ్లీ ప్రాధాన్యం పెరిగింది. ఫీడర్ కెనాల్ లైనింగ్, రిటైనింగ్ వాల్, టన్నెల్-2లో మిగిలిన సాంకేతిక పనులు, ఇతర అనుబంధ పనులను వేగవంతం చేయాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఫిబ్రవరి 2026లో ఫీడర్ కెనాల్కు సంబంధించిన పనులకు శంకుస్థాపన జరిగింది. ఏప్రిల్ 2026లో తొలి దశ పనులను వేగంగా పూర్తి చేయాలని లక్ష్య తేదీలు నిర్ణయించారు. అనంతరం ఆగస్టు 31న వెలిగొండ తొలి దశను ప్రారంభించేందుకు ఏర్పాట్లు జరుగుతున్నట్లు ఆగస్టు 26న వచ్చిన తాజా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.
మూడు దశాబ్దాల ప్రయాణంలో వెలిగొండ
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు చరిత్రను ఒకే ప్రభుత్వం లేదా ఒకే రాజకీయ పార్టీతో ముడిపెట్టడం కంటే, దశాబ్దాలుగా సాగిన ఒక దీర్ఘకాలిక రాష్ట్ర ప్రాజెక్టు ప్రయాణంగా చూడటం సముచితం.
ఈ ప్రాజెక్టు ప్రయాణంలో:
1991 – సాధ్యాసాధ్యాల అధ్యయనం కోసం ప్రభుత్వ నిర్ణయం
1994 – తొలి డీపీఆర్ సిద్ధం
1996 – తొలి శంకుస్థాపన
2004 – జలయజ్ఞం నేపథ్యంలో ప్రాజెక్టుకు కొత్త ప్రాధాన్యం
2005 – ప్రస్తుత ప్రాజెక్టు అమలు ప్రక్రియ ప్రారంభం
2005 తర్వాత – టన్నెల్స్, రిజర్వాయర్, కాలువల నిర్మాణం
2021 – తొలి సొరంగం నిర్మాణంలో కీలక పురోగతి
2024 – ట్విన్ టన్నెల్స్ ప్రారంభం
2026 – మిగిలిన అనుబంధ పనుల వేగవంతం, తొలి దశ ప్రారంభానికి చర్యలు.. అనే ప్రధాన మైలురాళ్లు కనిపిస్తాయి.
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఎందుకు కీలకం?
వెలిగొండ పూర్తిస్థాయిలో పనిచేస్తే, కరువు ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో సాగునీటి వనరులు పెరగడం, ఫ్లోరైడ్ ప్రభావిత ప్రాంతాలకు సురక్షిత తాగునీరు అందుబాటులోకి రావడం, వ్యవసాయ ఉత్పాదకత పెరగడం వంటి ప్రయోజనాలు కలగాలన్నదే ప్రాజెక్టు ప్రధాన ఉద్దేశం. అయితే ప్రాజెక్టు అసలు లక్ష్యాలు పూర్తిస్థాయిలో ఫలించాలంటే కేవలం టన్నెల్స్ పూర్తవడం సరిపోదు. రిజర్వాయర్, ఫీడర్ కెనాల్, పంపిణీ కాలువలు, భూసేకరణ, పునరావాసం వంటి అన్ని అనుబంధ పనులు సమగ్రంగా పూర్తవ్వాల్సి ఉంటుంది.
మొత్తానికి, వెలిగొండ ప్రాజెక్టు 1990లలో ప్రారంభమైన ఆలోచన నుంచి 2026లో తొలి దశ ప్రారంభానికి చేరుకున్న మూడు దశాబ్దాల ప్రయాణం. ఇందులో వేర్వేరు ప్రభుత్వాలు తమ తమ కాలంలో ప్రాజెక్టు పనులను ముందుకు తీసుకెళ్లాయి. అదే సమయంలో నిధులు, సాంకేతిక సవాళ్లు, భూసేకరణ, పర్యావరణ అనుమతులు, పునరావాసం వంటి అంశాలు దీని పూర్తి ప్రయాణాన్ని సుదీర్ఘం చేశాయి. ఇప్పుడు ప్రాజెక్టు పూర్తిస్థాయి ప్రయోజనాలు ప్రజలకు చేరేలా మిగిలిన పనులు ఎప్పుడు, ఎంత సమర్థవంతంగా పూర్తవుతాయన్నదే కీలక అంశం.
Read also: Veligonda Rehabilitation Colony: అడిగేవాడు లేడని అందినకాడికి దోచేశారు.. వెలిగొండ కాలనీలో కరెంట్ వైర్లు మాయం!
Veligonda Project: ఇది దేవుడి స్క్రిప్టే.. వెలిగొండను జాతికి అంకితం చేయడంపై వైయస్సార్ను గుర్తు చేసుకున్న సీఎం జగన్
Copper Bottle Test: కాపర్ బాటిల్ అసలైనదా? నకిలీదా?.. రంగు మారితే ప్యూర్ కాపర్ అని అర్థమా? ఇంట్లోనే ఇలా చెక్ చేయండి