Naga Panchami : నాగపంచమి హిందూ సంప్రదాయంలో అత్యంత ముఖ్యమైన పండుగలలో ఒకటి. ఈ పండుగ శ్రావణ మాసంలోని శుక్ల పక్ష పంచమి తిథి నాడు జరుపుకుంటారు. ఇది సాధారణంగా జులై లేదా ఆగస్టు నెలలో వస్తుంది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో కార్తీక మాసంలో కూడా ఈ పండుగను ఆచరిస్తారు. నాగదేవతల ఆరాధనకు ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉన్న ఈ రోజు, హిందూ, జైన, బౌద్ధ సంప్రదాయాలలో విశేషంగా జరుపుకుంటారు. నాగపంచమి విశిష్టత, వివిధ ప్రాంతాల్లో దీనిని జరుపుకునే విధానాలను తెలుసుకుందాం. (Naga Panchami)
నాగపంచమి విశిష్టత
నాగపంచమి హిందూ పురాణాలలో గాఢమైన ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. పాములను దైవ స్వరూపంగా భావించే హిందూ సంప్రదాయంలో, నాగదేవతలు భూమి, సంతానం, సంపద మరియు రక్షణకు సంబంధించిన దేవతలుగా పూజింపబడతాయి. పురాణాల ప్రకారం, శ్రీ మహావిష్ణువు ఆదిశేషునిపై విశ్రమిస్తాడు, శివుడు వాసుకి నాగాన్ని కంఠంలో ధరిస్తాడు, మరియు వినాయకుడు నాగ యజ్ఞోపవీతాన్ని ధరిస్తాడు. ఈ రోజున నాగదేవతలను పూజించడం వల్ల కాలసర్ప దోషం, రాహు-కేతు దోషాలు తొలగిపోతాయని, సంతానం, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం లభిస్తాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. స్కంద పురాణంలో శివుడు పార్వతీ దేవికి నాగపంచమి యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరించినట్లు చెప్పబడింది.
నాగపంచమి రోజున భక్తులు నాగదేవతలకు పాలు, పాయసం, పుష్పాలు సమర్పించి, పూజలు చేస్తారు. ఈ రోజు భూమిని దున్నకూడదని, పాములకు హాని చేయకూడదని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. ఈ పండుగ భక్తులలో పాముల పట్ల భయాన్ని తొలగించి, ప్రకృతి పట్ల గౌరవాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
ప్రాంతాలవారీగా నాగపంచమి ఆచరణలు
1. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్
తెలంగాణలో శ్రావణ మాసంలో నాగపంచమిని ఘనంగా జరుపుకుంటారు, అయితే ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కార్తీక మాసంలో నాగుల చవితి ఎక్కువగా ఆచరించబడుతుంది. ఈ రోజున భక్తులు ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, ఇంటిని శుభ్రం చేస్తారు. గడపలను పసుపు, కుంకుమలతో అలంకరిస్తారు. నాగదేవత విగ్రహాలు లేదా చిత్రపటాలను పూజా మందిరంలో ఉంచి, పాలు, పంచామృతం, జాజి, సంపెంగి, గన్నేరు పుష్పాలతో పూజిస్తారు. కొందరు పాము పుట్టల వద్దకు వెళ్లి పాలు పోసి, పసుపు, కుంకుమ, గంధం సమర్పిస్తారు. అనంత, వాసుకి, తక్షక, కర్కోటక, పింగళ వంటి నాగదేవతలను స్మరించి నమస్కరిస్తారు. ఈ రోజు ఉపవాసం ఆచరించి, బ్రాహ్మణులకు తాంబూలం, నాగ ప్రతిమలను దానం చేస్తారు. శ్రీకాళహస్తీశ్వరునికి అభిషేకం చేయడం వల్ల రాహు-కేతు దోషాలు తొలగిపోతాయని నమ్ముతారు.
2. కర్ణాటక
కర్ణాటకలో, ముఖ్యంగా ఉత్తర కర్ణాటకలో, నాగపంచమిని “రొట్టిపంచమి” లేదా “జోకాలి హబ్బ” అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ పండుగ సోదరీ-సోదరుల బంధాన్ని, నాగదేవతల ఆరాధనను, స్థానిక జానపద సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తుంది. భక్తులు నాగదేవతలకు పూజలు చేసి, ప్రవహించే నీటిలో కొబ్బరికాయలు సమర్పిస్తారు. శివునికి వెండి సర్ప విగ్రహాలను సమర్పించడం కూడా ఆచారంగా ఉంది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో, ఈ రోజున స్థానిక ఆహారాలైన రొట్టెలను సమర్పించడం సంప్రదాయంగా ఉంది.
3. మహారాష్ట్ర
మహారాష్ట్రలో నాగపంచమి శ్రావణ మాసంలో ఘనంగా జరుపబడుతుంది. భక్తులు నాగ విగ్రహాలను లేదా చిత్రపటాలను ఇంటిలో లేదా ఆలయాల్లో పూజిస్తారు. పాలు, పాయసం, పుష్పాలతో అభిషేకం చేస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో, పాము పుట్టల వద్ద పూజలు చేసి, పాలు సమర్పిస్తారు. ఈ రోజున స్త్రీలు ఉపవాసం ఆచరిస్తూ, సంతానం, సౌభాగ్యం కోసం ప్రార్థిస్తారు. మహారాష్ట్రలోని కొన్ని గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో, నాగదేవతలకు సంబంధించిన జానపద కథలు, నృత్యాలు కూడా ఈ పండుగలో భాగంగా ఉంటాయి.
4. గుజరాత్
గుజరాత్‌లో నాగపంచమిని శ్రావణ మాసంలో కొంత భిన్నంగా జరుపుకుంటారు. ఈ రోజున, భక్తులు నాగదేవతలకు పూజలు చేస్తూ, ఇంటి ద్వారాల వద్ద గోమయంతో నాగ చిత్రాలను గీసి, పసుపు, కుంకుమలతో అలంకరిస్తారు. కొందరు వెండి, రాగి, లేదా చెక్కతో చేసిన నాగ విగ్రహాలను పూజిస్తారు. ఈ పండుగను గుజరాత్‌లో ఆగస్టు 13న కూడా జరుపుకుంటారని కొన్ని సమాచార వనరులు తెలిపాయి.
5. ఉత్తర భారతదేశం (రాజస్థాన్, బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్)
ఉత్తర భారతదేశంలో నాగపంచమి ఎక్కువగా శ్రావణ మాసంలో జరుపబడుతుంది. ఈ ప్రాంతాల్లో, భక్తులు నాగదేవతలకు పాలు, పాయసం, గోధుమలు సమర్పిస్తారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో, పాము పుట్టల వద్ద పూజలు చేసి, పాలు పోస్తారు. రాజస్థాన్, బీహార్ వంటి రాష్ట్రాల్లో, కొన్ని సందర్భాలలో కృష్ణ పక్షంలో కూడా ఈ పండుగను ఆచరిస్తారు. సర్ప స్తోత్రాల పఠనం, శివ ఆలయాలలో అభిషేకం చేయడం ఈ ప్రాంతాల్లో సాధారణం.
6. నేపాల్
నేపాల్‌లో నాగపంచమి హిందూ, బౌద్ధ సంప్రదాయాలలో జరుపబడుతుంది. భక్తులు నాగదేవతల చిత్రపటాలను ఇంటి ద్వారాలపై గీస్తారు. పాము పుట్టల వద్ద పూజలు, పాలు సమర్పణలు సాధారణం. నేపాల్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో, నాగదేవతలకు సంబంధించిన జానపద కథలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు కూడా ఈ పండుగలో భాగంగా ఉంటాయి.
పూజా విధానం
నాగపంచమి రోజున భక్తులు ఈ క్రింది విధానాలను అనుసరిస్తారు:
స్నానం మరియు శుభ్రత: ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, ఇంటిని శుభ్రం చేస్తారు. గడపలను పసుపు, కుంకుమలతో అలంకరిస్తారు.
పూజా సామగ్రి: నాగదేవత విగ్రహాలు లేదా చిత్రపటాలను పూజా మందిరంలో ఉంచి, పాలు, పంచామృతం, జాజి, సంపెంగి, గన్నేరు పుష్పాలతో పూజిస్తారు.
నైవేద్యం: చిమ్మిడి, ఖీర్, స్వీట్లు, పండ్లు, నువ్వులు, కొర్రలను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.
మంత్రాలు: “ఓం సర్పేభ్యో నమః”, “ఓం నమః శివాయ”, “త్రయంబకం యజామహే” వంటి మంత్రాలను పఠిస్తారు.
ఉపవాసం: కొందరు ఈ రోజు ఉపవాసం ఆచరిస్తారు మరియు బ్రాహ్మణులకు దానం చేస్తారు.
నాగపంచమి హిందూ సంస్కృతిలో ప్రకృతి ఆరాధనకు, ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాలకు చిహ్నంగా నిలుస్తుంది. ఈ పండుగ ద్వారా భక్తులు నాగదేవతలను పూజించడం ద్వారా సంతానం, ఆరోగ్యం, సంపదలను కోరుకుంటారు. భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ఈ పండుగ విభిన్న ఆచారాలతో, స్థానిక సంప్రదాయాలతో జరుపబడుతుంది, అయితే దాని మూల ఉద్దేశం—ప్రకృతి పట్ల గౌరవం మరియు దైవ శక్తుల ఆరాధన—అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా ఉంటుంది. నాగపంచమి భారతీయ సంస్కృతిలో భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
ఇవీ చదవండి: Sravana Masam : శ్రావణమాసం విశిష్టత.. ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యం
Karungali Mala: కరుంగళి మాల విశిష్టత.. నియమాలు.. ఎలా ధరించాలి?
