కీర్తనా న్యూస్: దేశవ్యాప్తంగా ఓటర్ల జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (Special Intensive Revision – SIR) ప్రక్రియపై మరో వివాదం తెరపైకి వచ్చింది. ఓటర్ల వివరాలను పరిశీలించేందుకు, నోటీసులు జారీ చేసేందుకు ఉపయోగిస్తున్న సాఫ్ట్వేర్ను ఎవరు తయారు చేశారు? దాని రూపకల్పనకు టెండర్ ఎవరికి ఇచ్చారు? ఓటర్ల వివరాల్లో అసంగతులను గుర్తించే అల్గారిథమ్ ఎలా పనిచేస్తుంది? అనే ప్రశ్నలకు ఎన్నికల సంఘం సమాధానం ఇవ్వడం లేదంటూ తృణమూల్ కాంగ్రెస్ రాజ్యసభ సభ్యుడు సాకేత్ గోఖలే ఆరోపించారు.
సమాచార హక్కు చట్టం (RTI) కింద తాను కోరిన వివరాలను వాణిజ్య గోప్యత, వాణిజ్య ప్రయోజనాల కారణాలతో ఎన్నికల సంఘం వెల్లడించలేదని ఆయన సెప్టెంబర్ 24న ఎక్స్ వేదికగా పేర్కొన్నారు. దేశ ప్రజల ఓటు హక్కుతో ముడిపడిన ప్రభుత్వ సాఫ్ట్వేర్ విషయంలో వాణిజ్య గోప్యతను కారణంగా చూపడం ఏమిటని ప్రశ్నించారు. ఇదే సమయంలో SIR ప్రక్రియ, ఓటర్ల జాబితా నిర్వహణకు ఉపయోగిస్తున్న సాంకేతిక వ్యవస్థపై ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినట్లు సెప్టెంబర్ 23న ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ ప్రచురించిన పరిశోధనాత్మక కథనం ఈ వివాదానికి మరింత ప్రాధాన్యం తీసుకొచ్చింది.
అసలు సాకేత్ గోఖలే ఏం బయటపెట్టారు?
SIR ప్రక్రియలో ఉపయోగిస్తున్న సాఫ్ట్వేర్ వివరాలను కోరుతూ ఎన్నికల సంఘానికి సమాచార హక్కు చట్టం కింద దరఖాస్తు చేసినట్లు సాకేత్ గోఖలే వెల్లడించారు. ప్రధానంగా సాఫ్ట్వేర్ రూపకల్పన, దానిని అభివృద్ధి చేసిన సంస్థ, టెండర్ కేటాయింపు వివరాలను కోరినట్లు తెలిపారు. అయితే ఈ వివరాలను వెల్లడిస్తే వాణిజ్య ప్రయోజనాలు దెబ్బతింటాయని ఎన్నికల సంఘం సమాధానం ఇచ్చినట్లు ఆయన ఆరోపించారు. దీనిపై గోఖలే పలు ప్రశ్నలు లేవనెత్తారు.
- ప్రజల ఓటు హక్కుతో ముడిపడిన సాఫ్ట్వేర్ వివరాలు ఎందుకు రహస్యంగా ఉంచుతున్నారు?
- ఆ సాఫ్ట్వేర్ను రూపొందించిన కంపెనీ ఏది?
- టెండర్ ఎవరికి కేటాయించారు?
- ఓటర్లకు నోటీసులు జారీ చేయడానికి ఏ అల్గారిథమ్ ఉపయోగిస్తున్నారు?
- ఏ సంస్థ వాణిజ్య ప్రయోజనాలను కాపాడేందుకు ఈ వివరాలను వెల్లడించడం లేదు?
ఎన్నికల సంఘం ఐటీ విభాగం, ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ పాత్రపైనా గోఖలే విమర్శలు చేశారు.
అయితే సాఫ్ట్వేర్ను ఒక ప్రైవేటు కంపెనీ రూపొందించిందని, టెండర్ కేటాయింపులో అవినీతి జరిగిందని నిర్ధారించే స్వతంత్ర ఆధారాలు ప్రస్తుతం అందుబాటులో లేవు. గోఖలే చేసిన ఆరోపణలను ఆయన వెల్లడించిన RTI దరఖాస్తు, ఎన్నికల సంఘం పూర్తి సమాధానం, సంబంధిత టెండర్ పత్రాలతో పరిశీలించాల్సి ఉంది.
ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లే అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారా?
సాకేత్ గోఖలే ఆరోపణలకు ఒకరోజు ముందు ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ ప్రచురించిన కథనం ఎన్నికల సంఘం అంతర్గత వ్యవహారాలపై కీలక విషయాలను వెలుగులోకి తెచ్చింది. ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్బీర్ సింగ్ సంధు, వివేక్ జోషి 2025 నవంబర్ నుంచి 2026 ఆగస్టు మధ్య కాలంలో కనీసం 14 సందర్భాల్లో ఎన్నికల సంఘం నిర్ణయాలు, విధానాలపై రాతపూర్వక అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినట్లు పత్రిక వెల్లడించింది. ప్రధానంగా ఓటర్ల నమోదు, పేర్ల తొలగింపు, తిరిగి చేర్పించడం, ఎన్నికల అధికారుల అధికారాలు, సాఫ్ట్వేర్ నిర్వహణ, ఓటర్ల సమాచారంపై కేంద్రీకృత నియంత్రణ వంటి అంశాలపై వారు ఆందోళన వ్యక్తం చేసినట్లు పేర్కొంది. స్థానిక ఎన్నికల అధికారుల చట్టబద్ధమైన అధికారాలను సాఫ్ట్వేర్ పరిమితం చేయకూడదని అంతర్గత సమాచార మార్పిడిలో స్పష్టం చేసినట్లు కథనం వెల్లడించింది. అయితే ఎన్నికల సంఘం ఈ కథనంలోని అంతర్గత విభేదాల అభిప్రాయాన్ని తిరస్కరించింది. కొన్ని అంశాలపై కమిషనర్లు ఆందోళనలు వ్యక్తం చేసినప్పటికీ, SIRకు సంబంధించిన తుది నిర్ణయాలన్నీ ముగ్గురు కమిషనర్ల ఆమోదంతోనే తీసుకున్నట్లు వివరణ ఇచ్చింది.
ఢిల్లీ నుంచే ఓటర్ల జాబితాపై నియంత్రణ?
ఈ వివాదంలో ప్రధానంగా చర్చకు వస్తున్న అంశం ఎన్నికల సంఘం ఉపయోగిస్తున్న ECINet, దాని ముందున్న ERONet సాంకేతిక వ్యవస్థలు. ఓటర్ల జాబితాల నిర్వహణ, దరఖాస్తుల పరిశీలన, నమోదు, సవరణ, తొలగింపు వంటి ప్రక్రియల్లో ఈ వ్యవస్థలు ఉపయోగపడుతున్నాయి. సాధారణంగా ఓటర్ల నమోదు, పేర్ల తొలగింపు వంటి అంశాల్లో Electoral Registration Officer (ERO)కు చట్టబద్ధమైన బాధ్యతలు ఉంటాయి. అయితే సాఫ్ట్వేర్లో అమలు చేసిన కొన్ని నియంత్రణల కారణంగా స్థానిక అధికారులు స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు అమలు చేయలేని పరిస్థితులు ఏర్పడినట్లు ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ కథనం వెల్లడించింది.
ఎన్నికల సంఘం ప్రధాన కార్యాలయంలోని ఐటీ విభాగం సాఫ్ట్వేర్ అనుమతులను నియంత్రించడం వల్ల స్థానిక అధికారుల నిర్ణయాలు అమలు కావడంలో సమస్యలు తలెత్తినట్లు పేర్కొంది. 2025 నవంబర్ 4న ఎన్నికల కమిషనర్ సంధు సూచనల మేరకు డిప్యూటీ ఎన్నికల కమిషనర్ సంజయ్ కుమార్ పంపిన అంతర్గత సమాచారంలో ERO, DEO, CEO అధికారాలను సంబంధిత అధికారులే వినియోగించాలని స్పష్టం చేసినట్లు కథనం తెలిపింది. 2026 జనవరి 2న కూడా ERO విచక్షణాధికారాన్ని ఐటీ వ్యవస్థ పరిమితం చేయకుండా చూడాలని ఎన్నికల సంఘం ఐటీ విభాగానికి సూచనలు వెళ్లినట్లు వెల్లడించింది.
గోవాలో 97 మంది ఓటర్ల వ్యవహారం.. సాఫ్ట్వేర్ అడ్డుపడిందా?
ఈ వివాదంలో గోవాకు సంబంధించిన ఉదంతం ప్రత్యేకంగా చర్చకు వచ్చింది. ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ కథనం ప్రకారం, గోవాలో 97 మంది ఓటర్లు అవసరమైన పత్రాలు సమర్పించగా స్థానిక ఎన్నికల నమోదు అధికారులు వారి అర్హతను పరిశీలించారు. వారు ఓటర్ల జాబితాలో కొనసాగేందుకు అర్హులని అధికారులు నిర్ధారించినప్పటికీ, కేంద్ర నియంత్రణలోని సాఫ్ట్వేర్ వారి నిర్ణయాలను నమోదు చేసేందుకు అనుమతించలేదని కథనం పేర్కొంది. దీంతో ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్న తలెత్తింది. చట్టబద్ధమైన ఎన్నికల అధికారి ఒక వ్యక్తి ఓటరుగా అర్హుడని నిర్ధారించిన తర్వాత కూడా సాఫ్ట్వేర్ ఆ నిర్ణయాన్ని అమలు చేయకుండా అడ్డుకుంటే, తుది నిర్ణయాధికారం ఎవరి చేతుల్లో ఉంటుంది? సాఫ్ట్వేర్ అనేది ఎన్నికల అధికారులకు సహాయక వ్యవస్థగా ఉండాలా? లేక వారి చట్టబద్ధమైన నిర్ణయాలను నియంత్రించే వ్యవస్థగా మారాలా? అనే అంశం ఈ వివాదానికి కేంద్రబిందువుగా నిలిచింది.
సుప్రీంకోర్టు దృష్టికి కూడా SIR నోటీసుల వ్యవహారం
ఢిల్లీలో SIR ప్రక్రియ సందర్భంగా లక్షలాది మంది ఓటర్లకు జారీ చేసిన నోటీసులపైనా న్యాయపరమైన ప్రశ్నలు తలెత్తాయి. సెప్టెంబర్ 22న సుప్రీంకోర్టు విచారణ సందర్భంగా ఓటర్ల వివరాల్లో గుర్తించిన అసంగతుల ఆధారంగా నోటీసులు జారీ చేస్తున్న విధానంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తింది. ముఖ్యంగా కొన్ని నోటీసులు వ్యక్తిగత పరిశీలన లేకుండా యాంత్రికంగా రూపొందించినట్లు కనిపిస్తున్నాయని న్యాయస్థానం వ్యాఖ్యానించినట్లు వార్తా కథనాలు వెల్లడించాయి. ‘Logical Discrepancies’ పేరుతో గుర్తిస్తున్న అంశాలకు సంబంధించిన ప్రమాణాలు, నోటీసుల జారీ విధానంపై వివరణ ఇవ్వాలని ఎన్నికల సంఘాన్ని కోరింది. అయితే విచారణ అవకాశం కల్పించకుండా ఓటర్ల పేర్లను తొలగించబోమని ఎన్నికల సంఘం న్యాయస్థానానికి తెలిపింది.
‘ట్రేడ్ సీక్రెట్’ అంటే ఏమిటి? ప్రజా ప్రయోజనానికి మినహాయింపు ఉందా?
సాకేత్ గోఖలే ఆరోపణల్లో ప్రస్తావించిన వాణిజ్య గోప్యత అంశాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే సమాచార హక్కు చట్టంలోని సెక్షన్ 8(1)(d)ను పరిశీలించాలి. ఈ నిబంధన ప్రకారం వాణిజ్య విశ్వాసం, వ్యాపార రహస్యాలు, మేధో సంపత్తికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని వెల్లడించడం వల్ల మూడో పక్షం పోటీ ప్రయోజనాలు దెబ్బతినే అవకాశం ఉంటే, కొన్ని పరిస్థితుల్లో సమాచార వెల్లడింపునకు మినహాయింపు ఉంటుంది. అయితే అదే నిబంధనలో విస్తృత ప్రజా ప్రయోజనం ఉన్నప్పుడు సమాచారాన్ని వెల్లడించే అవకాశం కూడా ఉంది. అందువల్ల సాఫ్ట్వేర్ వివరాలు వాణిజ్య గోప్యత పరిధిలోకి వస్తాయా? ప్రజల ఓటు హక్కుపై ప్రభావం చూపే వ్యవస్థ కావడంతో ప్రజా ప్రయోజనం ప్రాధాన్యం పొందుతుందా? అనే అంశాలను పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.
ఇక్కడ మరో ముఖ్యమైన తేడా ఉంది. సాఫ్ట్వేర్ సోర్స్ కోడ్, భద్రతాపరమైన సాంకేతిక వివరాలను వెల్లడించడం ఒక అంశమైతే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసిన సంస్థ పేరు, టెండర్ కేటాయింపు, ఖర్చు, నిర్ణయాల బాధ్యత వంటి వివరాలను వెల్లడించడం మరో అంశం. ఈ వివరాలన్నింటికీ ఒకే విధమైన గోప్యత అవసరమా అనేది పరిశీలించదగిన ప్రశ్న.
ఓటర్లను గుర్తించే అల్గారిథమ్ ఎలా పనిచేస్తుంది?
SIR ప్రక్రియలో ఓటర్ల వివరాలను గత ఓటర్ల జాబితాలతో పోల్చడం, పేర్లు, వయసు, కుటుంబ సంబంధాలు, చిరునామాలు వంటి సమాచారాన్ని పరిశీలించడం జరుగుతోంది. ఈ ప్రక్రియలో తేడాలు గుర్తించినప్పుడు సంబంధిత ఓటర్లకు నోటీసులు జారీ చేస్తున్నారు. అయితే పాత ఓటర్ల జాబితాల్లో ఉన్న అక్షర దోషాలు, భాషా మార్పులు, పేర్ల స్పెల్లింగ్ తేడాలు, వయసు నమోదులో పొరపాట్లు వంటి అంశాలు కూడా అసంగతులుగా గుర్తించబడే అవకాశం ఉంది.
తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాల్లో పాత ఓటర్ల జాబితాలు తెలుగు భాషలో ఉండటం, వాటిని ప్రస్తుత సమాచారంతో పోల్చడంలో ఎదురయ్యే సాంకేతిక సమస్యలు కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి. అందువల్ల ఓటర్ల వివరాల్లో తేడాలను గుర్తించేందుకు ఉపయోగించే ప్రమాణాలు, పొరపాట్లను సరిదిద్దే విధానం, మానవ పరిశీలనకు ఉన్న అవకాశాలపై స్పష్టత అవసరమనే చర్చ జరుగుతోంది. అయితే సాఫ్ట్వేర్ ఒక వ్యక్తిని అసంగతి ఉన్న ఓటరుగా గుర్తించడం, చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ ద్వారా అతని పేరును తుది ఓటర్ల జాబితా నుంచి తొలగించడం రెండూ ఒకటి కాదు. ఈ రెండు దశల మధ్య అధికారుల పరిశీలన, ఓటరుకు నోటీసు, వివరణ ఇచ్చుకునే అవకాశం వంటి అంశాలు కీలకం.
ఎన్నికల సంఘం సమాధానం చెప్పాల్సిన ప్రశ్నలివే!
సాకేత్ గోఖలే ఆరోపణలు, ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ కథనం, సుప్రీంకోర్టులో జరిగిన విచారణ నేపథ్యంలో ఎన్నికల సంఘం సాంకేతిక వ్యవస్థ నిర్వహణకు సంబంధించి పలు అంశాలపై స్పష్టత ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉందనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
1. సాఫ్ట్వేర్ రూపకల్పన: SIR ప్రక్రియకు ఉపయోగిస్తున్న సాఫ్ట్వేర్ను ఎన్నికల సంఘం అంతర్గతంగా అభివృద్ధి చేసిందా? బయటి సంస్థ సేవలను ఉపయోగించుకుందా?
2. టెండర్ వివరాలు: బయటి సంస్థ సేవలు వినియోగిస్తే ఎంపిక విధానం, ఒప్పందం, వ్యయ వివరాలు ఏమిటి?
3. అల్గారిథమ్: ఓటర్ల వివరాల్లో అసంగతులను గుర్తించేందుకు ఉపయోగిస్తున్న ప్రమాణాలు ఏమిటి?
4. అధికారాల విభజన: స్థానిక ERO నిర్ణయాలను కేంద్ర సాంకేతిక వ్యవస్థ పరిమితం చేసే అవకాశం ఉందా?
5. సమాచార భద్రత: ఓటర్ల వ్యక్తిగత సమాచారానికి ఎవరెవరికి ప్రవేశం ఉంది? దానిపై ఎలాంటి పర్యవేక్షణ అమలవుతోంది?
6. బాధ్యత: సాఫ్ట్వేర్ పొరపాటు కారణంగా అర్హుడైన ఓటరుకు సమస్య ఎదురైతే దాన్ని సరిదిద్దే బాధ్యత ఎవరిది?
7. పారదర్శకత: సాంకేతిక భద్రతకు భంగం కలగకుండా సాఫ్ట్వేర్ పనితీరుపై స్వతంత్ర ఆడిట్ నిర్వహించే అవకాశం ఉందా?
ప్రజాస్వామ్యంలో సాంకేతికతకు ఎంత అధికారం?
ఓటర్ల జాబితాల నిర్వహణలో సాంకేతికత వినియోగం ద్వారా లక్షలాది దరఖాస్తులను వేగంగా పరిశీలించడం, నకిలీ నమోదులను గుర్తించడం, సమాచారాన్ని సమన్వయం చేయడం వంటి ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. అయితే సాంకేతిక వ్యవస్థల వినియోగం పెరిగే కొద్దీ వాటి పనితీరు, నిర్ణయాలపై మానవ పర్యవేక్షణ, బాధ్యత, పొరపాట్లను సరిదిద్దే అవకాశాలు కూడా ముఖ్యమవుతాయి.
ముఖ్యంగా ఓటు హక్కుతో ముడిపడిన ప్రక్రియలో సాఫ్ట్వేర్ గుర్తించిన ప్రతి అసంగతిని తుది నిర్ణయంగా పరిగణించకుండా చట్టబద్ధమైన పరిశీలన జరగడం అవసరం. ఎన్నికల సంఘం ఉపయోగిస్తున్న సాఫ్ట్వేర్పై ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినట్లు వెలువడిన కథనం, గోఖలే చేసిన సమాచార గోప్యత ఆరోపణలు, సుప్రీంకోర్టులో SIR నోటీసులపై తలెత్తిన ప్రశ్నలు ఈ అంశాన్ని జాతీయస్థాయి చర్చగా మార్చాయి.
ఇప్పుడు ప్రధానంగా తేలాల్సింది ఒక్కటే.. ఓటర్ల జాబితాల నిర్వహణలో సాఫ్ట్వేర్కు ఉన్న అధికారం ఎంత? చట్టబద్ధమైన ఎన్నికల అధికారుల నిర్ణయాలకు ఉన్న ప్రాధాన్యం ఎంత? ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యతను ఎన్నికల సంఘం ఎలా నిర్ధారిస్తోంది?
ముఖ్యమైన రిఫరెన్స్ లింకులు
- సాకేత్ గోఖలే – SIR సాఫ్ట్వేర్పై ఎక్స్ పోస్టు
- ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ – ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్ల 14 అభ్యంతరాలపై కథనం
- ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ – ECINet, సాఫ్ట్వేర్ కేంద్రీకృత నియంత్రణపై పరిశోధనాత్మక కథనం
- ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ – ఎన్నికల సంఘంలో అంతర్గత విభేదాలపై విశ్లేషణ
- ఎన్నికల సంఘం వివరణపై టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా కథనం
Read also: Election Commission: ఎన్నికల సంఘంలో ఏం జరుగుతోంది? ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ సంచలన కథనం
Russia Elections 2026: రష్యా ఎన్నికల్లో పుతిన్ పార్టీ ప్రభంజనం.. 450 స్థానాల్లో రికార్డు స్థాయిలో 355 సీట్లు
