Pulasa Fish: ఎర్రటి గోదావరి పారడమే ఆలస్యం.. తీరం పొడవునా ఒకే ఒక్క మాట వినిపిస్తుంది. పులస వచ్చింది రోయ్! అంటూ మత్స్యప్రియుల సందడి మొదలవుతుంది. ఏడాదంతా ఎదురుచూసే ఆ అరుదైన చేప సీజన్ మొదలవడంతో గోదావరి జిల్లాల్లోని మార్కెట్లు మళ్లీ కళకళలాడుతున్నాయి. వర్షాలు కురిసి గోదావరిలో వరద ప్రవాహం పెరిగే సమయంలో సముద్రం నుంచి హిల్సా చేపలు నదిలోకి ఎదురీదుతూ వస్తాయి. ఈ వలస సమయంలో లభించే హిల్సానే స్థానికంగా పులసగా ప్రసిద్ధి చెందింది. గోదావరి జిల్లాల ప్రజలకు ఇది కేవలం చేప కాదు.. తరతరాలుగా వస్తున్న ఆహార సంప్రదాయం, ఆత్మీయతకు ప్రతీక.
సముద్రంలోని హిల్సా.. గోదావరిలో పులస
పులసకు అసలు పేరు హిల్సా లేదా Tenualosa ilisha. ఇది సముద్రంలో జీవించే వలస చేప. సంతానోత్పత్తి కోసం వరదల సమయంలో సముద్రం నుంచి నదుల వైపు ప్రయాణిస్తుంది. గోదావరిలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత బలమైన ప్రవాహానికి ఎదురీదుతూ ఎగువ ప్రాంతాల వైపు కదులుతుంది. ఈ ప్రయాణంలో చేప శరీరంలో సహజసిద్ధమైన మార్పులు జరుగుతాయని మత్స్యశాఖ అధికారులు, నిపుణులు చెబుతున్నారు. ఉప్పునీటి నుంచి మంచినీటిలోకి మారడం, నదీ ప్రవాహానికి ఎదురీదుతూ ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించడం వంటి కారణాలతో దాని రుచి, కొవ్వు శాతం, ఆకృతిలో మార్పులు వస్తాయి. అందుకే సముద్రంలోని సాధారణ హిల్సాతో పోలిస్తే గోదావరి పులస రుచికి ప్రత్యేక గుర్తింపు వచ్చింది.
ఎంత దూరం ప్రయాణిస్తే అంత రుచా?
పులస రుచికి దాని వలస ప్రయాణం కూడా ఒక కారణంగా చెబుతారు. సముద్రం నుంచి గోదావరిలోకి వచ్చిన చేప బలమైన నీటి ప్రవాహానికి ఎదురీదుతూ ఎగువకు ప్రయాణిస్తుంది. ఈ ప్రయాణం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే చేపలో సహజమైన మార్పులు అంత ఎక్కువగా ఉంటాయని నిపుణుల అభిప్రాయం. అందుకే గోదావరిలో ఎగువ ప్రాంతాల వైపు దొరికే పులసకు మరింత డిమాండ్ ఉంటుందని మత్స్య రంగానికి చెందిన అధికారులు చెబుతున్నారు. ముఖ్యంగా డౌలేశ్వరం, పొట్టిలంక ప్రాంతాల్లో లభించే పులసకు మంచి రుచి కారణంగా అధిక ధరలు పలుకుతున్నట్లు నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.
పులసకు ఎందుకింత ధర?
పులసకు ధర నిర్ణయించేది కేవలం దాని రుచి మాత్రమే కాదు. దాని లభ్యత చాలా తక్కువగా ఉండటం కూడా ప్రధాన కారణం. పులస సాధారణంగా సంవత్సరంలో కొన్ని వారాలు లేదా పరిమిత కాలంలో మాత్రమే లభిస్తుంది. దీంతో డిమాండ్ భారీగా ఉండగా సరఫరా మాత్రం తక్కువగా ఉంటుంది. 2026లో ప్రచురితమైన ఒక నివేదిక ప్రకారం గోదావరి పులస ధర సాధారణంగా కిలోకు రూ.5,000 నుంచి రూ.15,000 వరకు ఉండొచ్చని పేర్కొంది. అరుదైన పెద్ద చేపలు వేలంలో కిలోకు రూ.20,000కు పైగా కూడా పలికే సందర్భాలు ఉంటాయని ఆ నివేదిక తెలిపింది. ఇక గత సీజన్లలో కూడా పులసకు భారీ ధరలు పలికిన ఘటనలు నమోదయ్యాయి. ఉదాహరణకు 2025లో యానాం ప్రాంతంలో సుమారు 1.8 కిలోల బరువున్న పులస రూ.22,000కు విక్రయమైన ఘటన వార్తల్లో నిలిచింది. అయితే కిలోకు రూ.లక్ష వరకు ధర పలుకుతుంది అనే మాట ప్రతి చేపకు వర్తించే సాధారణ మార్కెట్ ధరగా చెప్పలేం. చేప బరువు, ప్రాంతం, తాజాదనం, వేలం, సీజన్లో లభ్యత, డిమాండ్ వంటి అంశాల ఆధారంగా ధరలు భారీగా మారుతాయి.
పులస కోసం ముందుగానే అడ్వాన్స్లు
పులసకు ఉన్న డిమాండ్ ఎంత ఎక్కువంటే కొందరు మత్స్యప్రియులు చేప మార్కెట్కు వచ్చిన తర్వాత కొనుగోలు చేయడం కంటే ముందుగానే తమ ఆర్డర్లను ఖరారు చేసుకునే పరిస్థితి ఉంటుంది. గత సీజన్లలో వినియోగదారులు మత్స్యకారులకు లేదా వ్యాపారులకు ముందుగానే డబ్బులు చెల్లించి పులసను బుక్ చేసుకున్న సందర్భాలు కూడా నమోదయ్యాయి. గోదావరి జిల్లాలకే పరిమితం కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్లోని ఇతర ప్రాంతాల నుంచి కూడా పులసకు డిమాండ్ ఉంటుంది. గోదావరి జిల్లాల్లో బంధువులు, ముఖ్యమైన వ్యక్తులకు పులసను కానుకగా పంపడం కూడా చాలాకాలంగా కొనసాగుతున్న సంప్రదాయంగా చెబుతారు.
పులసను ఎవరికి కానుకగా ఇస్తారు?
ఉభయ గోదావరి జిల్లాల్లో పులసకు ఆహారంతో పాటు సామాజిక, సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యత కూడా ఉంది. ఇంటికి అల్లుడు వచ్చినప్పుడు, ముఖ్యమైన అతిథులు వచ్చినప్పుడు లేదా ప్రత్యేక సందర్భాల్లో పులస వండటం ఒక ప్రత్యేకతగా భావిస్తారు. పులసను బంధువులకు కానుకగా పంపడం కూడా గోదావరి ప్రాంతాల్లో కనిపించే సంప్రదాయం. పులస వంటకం ప్రత్యేక అతిథులకు వడ్డించే వంటకంగా గుర్తింపు పొందింది.
పులస పులుసుకే ఎందుకంత పేరు?
పులస దొరికిందంటే చాలామంది ముందుగా గుర్తుచేసుకునేది పులస పులుసునే. గోదావరి ప్రాంతాల్లో పులసను సంప్రదాయ పద్ధతిలో చింతపండు, అల్లం-వెల్లుల్లి, పచ్చిమిర్చి వంటి పదార్థాలతో పులుసుగా వండటం ఆనవాయితీ. పులస విషయంలో ఎక్కువ మసాలాలు ఉపయోగించకుండా చేప సహజ రుచికి ప్రాధాన్యత ఇస్తారని చెఫ్స్ చెబుతున్నారు. కొన్ని సంప్రదాయ వంట పద్ధతుల్లో పులుసును ఎక్కువసేపు నెమ్మదిగా ఉడికించి, మరుసటి రోజు తినడం వల్ల రుచి మరింత పెరుగుతుందని చెబుతారు.
మట్టి కుండలో వండితేనే అసలైన రుచా?
పులస పులుసును మట్టి కుండలో, కట్టెల మంటపై వండితే రుచి మరింత ప్రత్యేకంగా ఉంటుందని గోదావరి ప్రాంతాల్లో బలమైన నమ్మకం ఉంది. పులసకు ఉండే సహజమైన కొవ్వు, చేప రుచి, చింతపండు పులుపు, మసాలాల కలయికతో ప్రత్యేకమైన పులుసు తయారవుతుంది. అంతేకాదు.. పులస పులుసు వెంటనే తినడం కంటే కొంతసేపు ఉంచి తింటే రుచి మరింత పెరుగుతుందని స్థానికంగా చెబుతారు.
ఆడ పులసకు మరింత డిమాండ్
పులస చేపల్లో ఆడ చేపకు కూడా ప్రత్యేకమైన డిమాండ్ ఉంది. మత్స్యకారుల స్థానిక వర్గీకరణలో ఆడ పులసను చెనాల్, మగ చేపను గొడ్డు అని పిలుస్తారని మత్స్యశాఖకు సంబంధించిన వివరాలను ఉటంకిస్తూ నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. ఆడ పులసలో రుచి, కొవ్వు ఎక్కువగా ఉంటుందని భావించడంతో దానికి సాధారణంగా అధిక ధర పలుకుతుందని సమాచారం.
పులస దొరికే ప్రాంతాల్లోనూ ధరలో తేడా
గోదావరిలోకి సముద్రం నుంచి ప్రవేశించిన వెంటనే దొరికే పులసతో పోలిస్తే ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించిన చేపకు ధర ఎక్కువగా ఉండొచ్చు. యానాం, కోటిపల్లి ప్రాంతాల్లో దొరికే పులస తక్కువ ధరలో ఉండగా, కపిలేశ్వరపురం, ఆలమూరు ప్రాంతాల్లో ధర పెరుగుతుందని, డౌలేశ్వరం, పొట్టిలంక వైపు లభించే చేపలకు మరింత డిమాండ్ ఉంటుందని మత్స్యశాఖ వివరాలను ఉటంకిస్తూ నివేదిక పేర్కొంది.
తగ్గిపోతున్న పులస లభ్యతపై ఆందోళన
ఒకప్పుడు గోదావరిలో విస్తారంగా లభించిన పులస ఇప్పుడు అరుదుగా మారుతోందనే ఆందోళన కూడా వ్యక్తమవుతోంది. అధిక డిమాండ్, మితిమీరిన వేటతో పాటు నదిలో నీటి ప్రవాహం తగ్గడం, సిల్టేషన్, చిన్న చేపలను పట్టడం, వలస మార్గాలకు ఆటంకాలు, సంతానోత్పత్తి ప్రాంతాల నష్టం వంటి కారణాలు హిల్సా సంఖ్య తగ్గడానికి కారణమవుతున్నాయని నిపుణులను ఉటంకిస్తూ నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. పులసను ఇతర చేపల్లా కృత్రిమంగా పెద్ద ఎత్తున పెంచి మార్కెట్కు తీసుకురావడం సాధ్యం కాదని మత్స్యశాఖ అధికారులు చెబుతున్నారు. అందువల్ల సహజంగా నదిలోకి వచ్చే పులసను సంరక్షించాల్సిన అవసరం ఉందనే అభిప్రాయం ఉంది.
పులస సీజన్ కోసం ఎందుకింత ఎదురుచూపులు?
పులస ఏడాది పొడవునా మార్కెట్లో కనిపించదు. వర్షాలు, గోదావరి వరదలు, సముద్రం నుంచి నదిలోకి చేపల వలస వంటి సహజ పరిస్థితులపై దాని లభ్యత ఆధారపడి ఉంటుంది. అందుకే పులస సీజన్ మొదలవుతుందంటే గోదావరి జిల్లాల్లో ప్రత్యేకమైన సందడి కనిపిస్తుంది. ఒకవైపు వరద నీటితో గోదావరి ఉప్పొంగుతుంటే.. మరోవైపు తీరప్రాంతాల్లో మత్స్యకారులు వేటను ముమ్మరం చేస్తారు. మార్కెట్లలో పులస కోసం కొనుగోలుదారుల ఎదురుచూపులు మొదలవుతాయి. ఈ అరుదైన చేప దొరికిన రోజు గోదావరి ప్రాంత మత్స్యప్రియులకు నిజంగానే పండగ వాతావరణమే.
పులస అంటే కేవలం ఒక చేప కాదు.. గోదావరి నదితో ముడిపడిన రుచి, సంస్కృతి, సంప్రదాయం. అందుకే పుస్తెలమ్మైనా పులస తినాలన్న నానుడి తరతరాలుగా గోదావరి ప్రజల నోట వినిపిస్తూనే ఉంది.
Read also: Fish Curry Recipe: చేపల కూర ఇలా చేస్తే.. చికెన్ కూడా దిగదుడుపే! ముక్కలు మెత్తబడవు.. వాసనే రాదు.. ఒక్కసారి చేస్తే మళ్లీ ఇదే అడుగుతారు!
Fish Bone : గొంతులో చేప ముల్లు ఇరుక్కుంటే ఏం చేయాలి? వెంటనే పాటించాల్సిన జాగ్రత్తలు ఇవే