Funeral Traditions: పుట్టుక నుంచి మరణం వరకు మనిషి జీవితం అనేక ఆచారాలు, సంప్రదాయాలతో ముడిపడి ఉంటుంది. అందులో అంత్యక్రియలకు ప్రతి మతం, సమాజం ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. మనిషి మరణించిన తర్వాత శరీరాన్ని ఏ విధంగా ప్రకృతిలో కలపాలనే విషయంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా భిన్నమైన పద్ధతులు కనిపిస్తాయి. భారతదేశంలో హిందువులు సాధారణంగా దహన సంస్కారం నిర్వహిస్తారు. ముస్లింలు, క్రైస్తవులు ఎక్కువగా మృతదేహాన్ని ఖననం చేస్తారు. అయితే కొన్ని ప్రాంతాలు, ఆదివాసీ సమాజాలు, పురాతన నాగరికతల్లో వీటికి పూర్తిగా భిన్నమైన అంత్యక్రియల సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని ఇప్పటికీ కొనసాగుతుండగా.. మరికొన్ని చారిత్రక ఆనవాళ్లుగా మాత్రమే మిగిలాయి.
1. టిబెట్లో ఆకాశ సమాధి
టిబెట్లోని కొన్ని బౌద్ధ సమాజాల్లో ‘స్కై బరియల్’ లేదా ఆకాశ సమాధి అనే అంత్యక్రియల సంప్రదాయం ఉంది. స్థానికంగా దీనిని ‘ఝాటోర్’ అని పిలుస్తారు. దీనికి ‘పక్షులకు దానం చేయడం’ అనే అర్థం వస్తుంది. ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రార్థనలు, ఆచారాల తర్వాత మృతదేహాన్ని ఎత్తైన కొండ ప్రాంతానికి తీసుకెళ్లి ప్రకృతికి అప్పగిస్తారు. అనంతరం రాబందులు వంటి పక్షులు ఆ శరీర అవశేషాలను ఆహారంగా తీసుకుంటాయి. టిబెటన్ బౌద్ధ విశ్వాసం ప్రకారం మరణించిన తర్వాత ఆత్మ శరీరాన్ని విడిచిపెడుతుంది. జీవం లేని శరీరం కేవలం ఖాళీ పాత్ర మాత్రమే. అది ఇతర జీవులకు ఆహారంగా ఉపయోగపడటం చివరి దానంగా భావిస్తారు. టిబెట్లోని కఠిన వాతావరణం కూడా ఈ సంప్రదాయం ఏర్పడటానికి ఒక కారణంగా చెబుతారు. అక్కడి గడ్డకట్టిన, రాతితో కూడిన భూమిలో సమాధి తవ్వడం కష్టం. చెట్లు, కట్టెల లభ్యత తక్కువగా ఉండటంతో దహన సంస్కారం కూడా అన్ని ప్రాంతాల్లో సులభం కాదు. అయితే ఈ ఆచారం టిబెటన్ సమాజాలన్నింటిలోనూ ఒకే విధంగా పాటించబడదని గుర్తించాలి.
2. జొరాస్ట్రియన్ల ‘టవర్ ఆఫ్ సైలెన్స్’
ప్రపంచంలోని అత్యంత పురాతన మతాల్లో జొరాస్ట్రియన్ మతం ఒకటి. భారతదేశంలో ఈ మతాన్ని అనుసరించే వారిని పార్సీలు అని వ్యవహరిస్తారు. జొరాస్ట్రియన్ విశ్వాసాల్లో అగ్ని, నీరు, భూమి వంటి ప్రకృతి మూలకాలకు అత్యంత పవిత్ర స్థానం ఉంది. మృతదేహాన్ని దహనం చేస్తే అగ్ని, ఖననం చేస్తే భూమి కలుషితమవుతాయని సంప్రదాయ జొరాస్ట్రియన్ భావన. అందువల్ల మృతదేహాలను ‘దఖ్మా’ అని పిలిచే వృత్తాకార, ఎత్తైన నిర్మాణాలపై ఉంచేవారు. వీటినే ‘టవర్స్ ఆఫ్ సైలెన్స్’ అని పిలుస్తారు. అక్కడ రాబందులు మృతదేహంలోని మాంసాన్ని ఆహారంగా తీసుకున్న తర్వాత ఎముకలు ఎండ, గాలి ప్రభావంతో క్రమంగా విచ్ఛిన్నమవుతాయి. అనంతరం వాటిని నిర్మాణం మధ్యలో ఉండే ప్రత్యేక భాగంలోకి చేరుస్తారు. భారతదేశంలో రాబందుల సంఖ్య భారీగా తగ్గిపోవడం, పట్టణీకరణ, పర్యావరణ పరిస్థితుల మార్పు కారణంగా ఈ పద్ధతి అమలులో అనేక సమస్యలు ఏర్పడ్డాయి. దీంతో కొన్ని జొరాస్ట్రియన్ కుటుంబాలు ప్రత్యామ్నాయ అంత్యక్రియల పద్ధతులను ఎంచుకుంటున్నాయి. అయినప్పటికీ సంప్రదాయాన్ని పాటించాలా, ప్రత్యామ్నాయాలను అంగీకరించాలా అనే అంశంపై సమాజంలో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
3. చెట్లపై లేదా చెక్క వేదికలపై సమాధి
ప్రపంచంలోని కొన్ని ఆదివాసీ సమాజాల్లో చెట్లు, అడవులను పవిత్రంగా భావించే సంప్రదాయం ఉంది. మరణించిన వారిని భూమిలో ఖననం చేయకుండా చెట్టు తొర్రల్లో, కొమ్మలపై లేదా చెక్కతో నిర్మించిన ఎత్తైన వేదికలపై ఉంచే పద్ధతులు గతంలో కనిపించేవి. ఉత్తర అమెరికాలోని కొన్ని స్థానిక తెగలు, ఆస్ట్రేలియా ఆదివాసీ సమాజాలు, ఇండోనేషియాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇటువంటి ఆచారాలు ఉన్నట్లు చారిత్రక, మానవశాస్త్ర అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి. అయితే అన్ని సమాజాల్లో ఒకే విధానం ఉండేది కాదు. కొన్ని చోట్ల మృతదేహాన్ని తాత్కాలికంగా చెక్క వేదికపై ఉంచి, శరీరం సహజంగా విచ్ఛిన్నమైన తర్వాత ఎముకలను సేకరించేవారు. వాటిని ప్రత్యేకంగా ఖననం చేయడం లేదా కుటుంబానికి సంబంధించిన పవిత్ర ప్రదేశంలో భద్రపరచడం జరిగేది. మనిషి తిరిగి ప్రకృతిలో కలిసిపోతాడనే భావనకు ఈ పద్ధతి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
4. ప్రాచీన ఈజిప్టు మమ్మీఫికేషన్
ప్రాచీన ఈజిప్టు నాగరికతలో మమ్మీఫికేషన్కు అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉండేది. ముఖ్యంగా ఫారోలు, రాజ కుటుంబీకులు, ఉన్నతాధికారులు, సంపన్నుల మృతదేహాలను ఎక్కువకాలం చెడిపోకుండా ప్రత్యేక విధానంలో భద్రపరిచేవారు. మమ్మీఫికేషన్ ప్రక్రియలో శరీరంలోని కొన్ని అంతర్గత అవయవాలను తొలగించి ప్రత్యేక పాత్రల్లో భద్రపరిచేవారు. మెదడును కూడా తొలగించేవారు. గుండెకు మాత్రం ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఉండటంతో కొన్ని సందర్భాల్లో శరీరంలోనే ఉంచేవారు. ‘నాట్రన్’ అనే సహజ లవణాల మిశ్రమంతో శరీరంలోని తేమను తొలగించి, అనేక రోజులపాటు ఎండబెట్టేవారు. అనంతరం సుగంధ ద్రవ్యాలు, నూనెలు ఉపయోగించి శరీరాన్ని పొడవైన వస్త్రపు పట్టీలతో చుట్టేవారు. చివరగా శవపేటికలో ఉంచి సమాధి చేసేవారు. మరణంతో జీవితం పూర్తిగా ముగియదని, పరలోక జీవితం కొనసాగుతుందని ప్రాచీన ఈజిప్షియన్లు విశ్వసించేవారు. ఆత్మకు తన శరీరం అవసరమవుతుందనే భావనతోనే మృతదేహాన్ని భద్రపరిచేవారు. మృతుడికి అవసరమవుతాయని భావించిన ఆహారం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, ఇతర వస్తువులను కూడా సమాధుల్లో ఉంచేవారు.
5. కొండచరియలపై వేలాడే శవపేటికలు
చైనా, ఫిలిప్పీన్స్తోపాటు ఆగ్నేయాసియాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో శవపేటికలను కొండచరియలపై ఉంచే పురాతన సంప్రదాయం కనిపిస్తుంది. వీటిని ‘హ్యాంగింగ్ కాఫిన్స్’ అని పిలుస్తారు. చైనాలోని కొన్ని పురాతన సమాజాలు చెక్క శవపేటికలను కొండచరియల్లోని గుహల్లో, సహజమైన రాతి అంచులపై లేదా ప్రత్యేకంగా అమర్చిన చెక్క దిమ్మెలపై ఉంచేవి. ఎంత ఎత్తులో ఉంచితే మరణించిన వ్యక్తికి అంత ఎక్కువ గౌరవం లభిస్తుందనే నమ్మకం ఉండేదని చెబుతారు. ఫిలిప్పీన్స్లోని సాగడా ప్రాంతంలో కూడా కొండచరియలపై శవపేటికలను అమర్చే సంప్రదాయం ఉంది. పూర్వీకుల ఆత్మలు ఉన్నత స్థితికి చేరతాయని, వరదలు, అడవి జంతువుల నుంచి శరీర అవశేషాలకు రక్షణ లభిస్తుందని స్థానిక విశ్వాసం. అయితే ఈ సంప్రదాయాలు ఆయా ప్రాంతాల్లోని నిర్దిష్ట సమాజాలకు చెందినవి మాత్రమే. చైనా లేదా ఫిలిప్పీన్స్ ప్రజలందరూ ఈ విధానాన్ని పాటిస్తారని భావించకూడదు. చైనాలోని వేలాడే శవపేటికల పద్ధతి ప్రధానంగా చారిత్రక సంప్రదాయంగా మిగిలింది.
6. ఇండోనేషియాలో మృతులతో కలిసి జీవించే సంప్రదాయం
ఇండోనేషియాలోని సులవేసి ద్వీపంలో నివసించే టొరాజా సమాజంలో అంత్యక్రియలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. కుటుంబం భారీ అంత్యక్రియల కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించడానికి అవసరమైన ఏర్పాట్లు పూర్తయ్యే వరకు మృతదేహాన్ని ఇంట్లోనే భద్రపరిచే సంప్రదాయం ఉంది. ఈ సమయంలో మరణించిన వ్యక్తిని పూర్తిగా తమ నుంచి వెళ్లిపోయిన వ్యక్తిగా కాకుండా అనారోగ్యంతో ఉన్న కుటుంబ సభ్యుడిగా భావించే సంప్రదాయం కొన్ని కుటుంబాల్లో కనిపిస్తుంది. మృతదేహం చెడిపోకుండా ప్రత్యేక పదార్థాలను ఉపయోగించి భద్రపరుస్తారు. టొరాజా సమాజంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ‘మా’నేనే’ పేరుతో పూర్వీకుల అవశేషాలను బయటకు తీసి శుభ్రపరిచి, కొత్త వస్త్రాలు ధరింపజేసే ఆచారం కూడా ఉంది. కుటుంబ సభ్యులు తమ పూర్వీకులతో అనుబంధాన్ని కొనసాగించడానికి ఈ కార్యక్రమం నిర్వహిస్తారు. దీనిని బయటి వ్యక్తులు కేవలం విచిత్రమైన ఆచారంగా కాకుండా, స్థానికుల పూర్వీకుల ఆరాధనలో భాగంగా అర్థం చేసుకోవాలి.
7. పర్యావరణహిత గ్రీన్ బరియల్
పర్యావరణంపై అవగాహన పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో ‘గ్రీన్ బరియల్’ లేదా సహజ ఖననానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆదరణ పెరుగుతోంది. సంప్రదాయ ఖననంలో ఉపయోగించే రసాయనాలు, లోహపు శవపేటికలు, కాంక్రీట్ నిర్మాణాలు ఇందులో ఉండవు. మృతదేహాన్ని రసాయనాలతో ఎంబామింగ్ చేయకుండా, సహజంగా కుళ్లిపోయే వస్త్రం లేదా బయోడిగ్రేడబుల్ శవపేటికలో ఉంచి ఖననం చేస్తారు. దీంతో శరీరం క్రమంగా మట్టిలో కలిసిపోతుంది. కొన్ని సహజ సమాధి ప్రదేశాల్లో భారీ స్మారక రాళ్లకు బదులుగా చిన్న రాయి, స్థానిక మొక్క లేదా చెట్టును గుర్తుగా ఉంచుతారు. భూమి వినియోగం, రసాయన కాలుష్యం, కార్బన్ ఉద్గారాలను తగ్గించడం ఈ విధానం ప్రధాన ఉద్దేశం. అయితే సమాధిపై నాటిన ప్రతి మొక్క లేదా చెట్టు శరీరంలోని పోషకాలతోనే పెరుగుతుందని భావించడం శాస్త్రీయంగా సరళీకరించిన వివరణ అవుతుంది. నేల స్వభావం, మొక్క రకం, ఖననం లోతు వంటి అనేక అంశాలు దాని పెరుగుదలపై ప్రభావం చూపుతాయి.
8. నీటితో దహనం చేసే ‘ఆక్వామేషన్’
‘వాటర్ క్రిమేషన్’, ‘ఆక్వామేషన్’ లేదా ‘అల్కలైన్ హైడ్రోలిసిస్’ అనేది ఆధునిక అంత్యక్రియల విధానం. ఇందులో అగ్నికి బదులుగా నీరు, క్షార ద్రావణం, వేడి, ఒత్తిడిని ఉపయోగిస్తారు. మృతదేహాన్ని ప్రత్యేక యంత్రంలో ఉంచి నీరు, పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ లేదా ఇతర క్షార పదార్థాలతో కూడిన ద్రావణాన్ని ప్రసారం చేస్తారు. కొన్ని గంటల తర్వాత శరీరంలోని మృదు కణజాలం ద్రవరూపంలో విచ్ఛిన్నమవుతుంది. మిగిలిన ఎముకలను ఎండబెట్టి పొడిగా మార్చి కుటుంబ సభ్యులకు అందిస్తారు. సంప్రదాయ అగ్ని దహనంతో పోలిస్తే ప్రత్యక్ష వాయు ఉద్గారాలు తక్కువగా ఉండవచ్చని దీని మద్దతుదారులు చెబుతున్నారు. అయితే అవసరమైన శక్తి, నీటి వినియోగం, ద్రవ అవశేషాల నిర్వహణపై ఆధారపడి మొత్తం పర్యావరణ ప్రభావం మారవచ్చు. అమెరికా, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఈ పద్ధతికి అనుమతి ఉంది. 2026లో స్కాట్లాండ్ కూడా హైడ్రోలిసిస్కు చట్టబద్ధత కల్పించిన తొలి యూకే దేశంగా నిలిచింది. అయితే చట్టాలు దేశం, రాష్ట్రాన్ని బట్టి మారుతుంటాయి.
9. మృతదేహాన్ని మట్టిగా మార్చే హ్యూమన్ కంపోస్టింగ్
‘హ్యూమన్ కంపోస్టింగ్’ను అధికారికంగా ‘నేచురల్ ఆర్గానిక్ రిడక్షన్’ అని పిలుస్తారు. ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన మూసివేసిన పాత్రలో మృతదేహాన్ని చెక్క ముక్కలు, గడ్డి, అల్ఫాల్ఫా వంటి సహజ పదార్థాలతో ఉంచుతారు. ఆక్సిజన్, తేమ, ఉష్ణోగ్రతలను నియంత్రించడం ద్వారా సూక్ష్మజీవుల సహాయంతో శరీరం కొన్ని వారాల్లో మట్టిని పోలిన పదార్థంగా మారుతుంది. భద్రతా పరీక్షలు, తదుపరి శుద్ధి ప్రక్రియ పూర్తయిన తర్వాత ఆ మట్టిని కుటుంబానికి అందిస్తారు లేదా అటవీ పునరుద్ధరణ వంటి కార్యక్రమాలకు ఉపయోగిస్తారు. అమెరికాలోని వాషింగ్టన్ రాష్ట్రం 2019లో ఈ విధానానికి మొదటిసారిగా చట్టబద్ధ అనుమతి ఇచ్చింది. అనంతరం మరికొన్ని రాష్ట్రాలు కూడా అనుమతించాయి. 2025లో న్యూజెర్సీ దీనిని చట్టబద్ధం చేసిన 14వ అమెరికా రాష్ట్రంగా నిలిచింది. అయితే మానవ అవశేషాలను మట్టిగా మార్చడంపై మతపరమైన, నైతిక అభ్యంతరాలు కూడా ఉన్నాయి. అందువల్ల అన్ని ప్రాంతాల్లో దీనికి అనుమతి లేదు.
10. సముద్ర సమాధి
నావికులు, సముద్రంతో జీవితాంతం అనుబంధం ఉన్నవారికి కొన్ని దేశాల్లో ‘బరియల్ ఎట్ సీ’ నిర్వహిస్తారు. మృతదేహాన్ని ప్రత్యేక వస్త్రంలో చుట్టి లేదా నిబంధనలకు అనుగుణమైన శవపేటికలో ఉంచి సముద్రంలోకి అప్పగిస్తారు. కొన్ని సందర్భాల్లో దహనం చేసిన అవశేషాలను మాత్రమే సముద్రంలో నిమజ్జనం చేస్తారు. సముద్ర కాలుష్యం, నౌకా రవాణా, ప్రజారోగ్య సమస్యలు తలెత్తకుండా ప్రభుత్వాలు ఈ విధానానికి ప్రత్యేక నియమాలు అమలు చేస్తాయి. అనుమతించిన ప్రదేశాల్లో, అధికారుల మార్గదర్శకాల ప్రకారమే సముద్ర సమాధి నిర్వహించాల్సి ఉంటుంది.
అంత్యక్రియలను ‘వింత’గా కాకుండా సంస్కృతిలో భాగంగా చూడాలి
ఒక సంస్కృతిలో సాధారణంగా కనిపించే ఆచారం మరో సమాజానికి ఆశ్చర్యంగా అనిపించవచ్చు. కానీ అంత్యక్రియలు ఆయా సమాజాల మత విశ్వాసాలు, పూర్వీకుల పట్ల గౌరవం, భౌగోళిక పరిస్థితులు, ప్రకృతితో ఉన్న అనుబంధం ఆధారంగా ఏర్పడతాయి. టిబెట్లో కట్టెల కొరత, గడ్డకట్టిన నేల ఆకాశ సమాధి అభివృద్ధికి తోడ్పడితే.. జొరాస్ట్రియన్లలో ప్రకృతి మూలకాలను కలుషితం చేయకూడదనే మత విశ్వాసం టవర్ ఆఫ్ సైలెన్స్ సంప్రదాయానికి కారణమైంది. ఆధునిక కాలంలో వాతావరణ మార్పులు, భూమి కొరత, కార్బన్ ఉద్గారాలపై ఆందోళన గ్రీన్ బరియల్, ఆక్వామేషన్, హ్యూమన్ కంపోస్టింగ్ వంటి పద్ధతులకు దారితీస్తున్నాయి. మరణం అందరికీ ఒకటే అయినప్పటికీ, మనిషిని చివరిసారిగా వీడ్కోలు పలికే విధానాలు ప్రపంచ సంస్కృతుల వైవిధ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.
Read also: Pratyusha death case: సినీ నటి ప్రత్యూష మృతి కేసు: సిద్ధార్థ రెడ్డి దోషి అని సుప్రీంకోర్టు తుది తీర్పు
Piles Surgery Death: పైల్స్ ఆపరేషన్ వికటించి యువకుడి మృతి.. మల్లాపూర్ ఘటనపై ఆరోగ్య శాఖ దర్యాప్తు