Petroleum Reserves: ప్రపంచవ్యాప్తంగా భౌగోళిక-రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఇంధన భద్రత ప్రతి దేశానికి అత్యంత కీలక అంశంగా మారింది. ముఖ్యంగా రష్యా–ఉక్రెయిన్ యుద్ధం, మిడిల్ ఈస్ట్‌లో ఉద్రిక్త పరిస్థితులు, అంతర్జాతీయ సరఫరా గొలుసుల అంతరాయం వంటి పరిణామాలు ప్రపంచ చమురు మార్కెట్‌ను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో భారత్ తన ఇంధన అవసరాలను భద్రంగా నిర్వహించేందుకు గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా పటిష్టమైన వ్యూహాన్ని అమలు చేస్తోంది. వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వలు, సరఫరా దేశాల విస్తరణ, రిఫైనింగ్ సామర్థ్యం పెంపు, ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనాల వినియోగం వంటి చర్యల ద్వారా భారత్ ఇంధన భద్రతలో కీలకమైన పురోగతిని సాధించింది.
వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వలు – అత్యవసర పరిస్థితులకు రక్షణ
ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న భూగర్భ వ్యూహాత్మక కేవర్లు, పైప్‌లైన్లు మరియు సముద్ర మార్గంలో ఉన్న నౌకల్లో కలిపి సుమారు 25 కోట్ల బ్యారెళ్ల ముడి చమురు నిల్వలు ఉన్నాయి. ఈ నిల్వలు అంతర్జాతీయంగా సరఫరా నిలిచిపోయినా కూడా దేశీయ అవసరాలను 7 నుండి 8 వారాల వరకు తీర్చగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.
విశాఖపట్నం, మంగళూరు, పడూరు వంటి ప్రాంతాల్లో నిర్మించిన భూగర్భ నిల్వ కేంద్రాలు ఈ వ్యూహంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. భూగర్భంలో రాతి గుహల రూపంలో నిర్మించిన ఈ నిల్వలు యుద్ధం, సరఫరా అంతరాయం లేదా అంతర్జాతీయ సంక్షోభాల సమయంలో దేశానికి భరోసానిస్తాయి. భవిష్యత్తులో ఈ నిల్వ సామర్థ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ప్రభుత్వం కొత్త ప్రాజెక్టులను కూడా ప్రణాళికలోకి తీసుకుంది.
సరఫరా దేశాల వైవిధ్యం – గల్ఫ్‌పై ఆధారాన్ని తగ్గింపు
గతంలో భారత్ తన ముడి చమురు అవసరాల కోసం ప్రధానంగా గల్ఫ్ దేశాలపై ఆధారపడేది. అయితే అంతర్జాతీయ రాజకీయ పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని భారత్ తన సరఫరా దేశాల సంఖ్యను 27 నుండి 40కి పెంచింది. ఇది ఇంధన భద్రతలో కీలకమైన వ్యూహాత్మక మార్పుగా భావిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా ఒకే సముద్ర మార్గమైన హార్ముజ్ జలసంధిపై ఆధారం 100% నుండి 40%కు తగ్గించడం ద్వారా సరఫరా ప్రమాదాలను గణనీయంగా తగ్గించింది.
అంతేకాకుండా రష్యా నుండి చమురు కొనుగోళ్లను కొనసాగిస్తూ భారత్ తన జాతీయ ప్రయోజనాలే ముఖ్యమని ప్రపంచానికి స్పష్టంగా తెలియజేసింది. ప్రస్తుతం రష్యా భారత్‌కు అతిపెద్ద చమురు సరఫరాదారుగా నిలిచింది.
రిఫైనింగ్ రంగంలో భారత్ శక్తి
ముడి చమురు దిగుమతుల్లోనే కాదు, దానిని శుద్ధి చేసే సామర్థ్యంలో కూడా భారత్ ప్రపంచంలో ప్రముఖ స్థానాన్ని సంపాదించింది. ప్రస్తుతం భారత్‌కు ఏటా 258 MMTPA రిఫైనింగ్ సామర్థ్యం ఉంది. దీని వల్ల భారత్ ప్రపంచంలోనే నాలుగో అతిపెద్ద రిఫైనింగ్ దేశంగా నిలిచింది.
దేశీయ వినియోగం కంటే ఎక్కువగా శుద్ధి చేసే సామర్థ్యం ఉండటం వల్ల భారత్ శుద్ధి చేసిన పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలకు ఎగుమతి చేస్తోంది. ఈ రంగంలో భారత్ ప్రపంచంలో 5వ అతిపెద్ద ఎగుమతిదారుగా ఎదగడం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు పెద్ద మద్దతు అందిస్తోంది.
అంతర్జాతీయ సంక్షోభాల్లోనూ ధరల నియంత్రణ
చమురు ధరలు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో పెరిగినప్పటికీ భారత్ వాటి ప్రభావాన్ని తగ్గించేందుకు పన్నుల తగ్గింపు, వ్యూహాత్మక కొనుగోళ్లు వంటి చర్యలు తీసుకుంది. గత దశాబ్దంలో చమురు ధరల అస్థిరత ఉన్నప్పటికీ దేశీయ ధరలను సాధ్యమైనంత వరకు నియంత్రించడంలో ప్రభుత్వం కీలక పాత్ర పోషించింది.
పాకిస్థాన్, యూరప్ దేశాలు వంటి అనేక దేశాల్లో పెట్రోల్ ధరలు గణనీయంగా పెరిగినప్పటికీ భారతదేశంలో ధరల పెరుగుదల పరిమిత స్థాయిలోనే ఉండటం దీనికి ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు. ఇది ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణలో కూడా కీలక పాత్ర పోషించింది.
ఎల్‌పీజీ – సామాన్య కుటుంబాలకు ఊరట
వంట గ్యాస్ విషయంలో కూడా ప్రభుత్వం వినియోగదారులపై భారాన్ని తగ్గించేందుకు చర్యలు తీసుకుంది. అంతర్జాతీయంగా ధరలు పెరిగినా కూడా దేశీయంగా ఎల్‌పీజీ ధరలను నియంత్రించేందుకు ప్రభుత్వ రంగ చమురు సంస్థలు భారీ నష్టాన్ని భరించాయి.
ప్రత్యేకంగా ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల యోజన లబ్ధిదారులకు సబ్సిడీతో గ్యాస్ సిలిండర్లు అందించడం ద్వారా కోట్లాది పేద కుటుంబాలకు ఊరటనిచ్చింది.
ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనాల్లో పురోగతి
దిగుమతులపై ఆధారాన్ని తగ్గించేందుకు భారత్ ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ ప్రోగ్రామ్ను వేగంగా అమలు చేస్తోంది. పెట్రోల్‌లో ఇథనాల్ కలపడం ద్వారా చమురు దిగుమతులు తగ్గడమే కాకుండా రైతులకు అదనపు ఆదాయం లభిస్తోంది.
ఈ కార్యక్రమం వల్ల ప్రతి సంవత్సరం కోట్ల బ్యారెళ్ల ముడి చమురు దిగుమతులు తగ్గడంతో పాటు విదేశీ మారక ద్రవ్యం కూడా భారీగా ఆదా అవుతోంది.
భవిష్యత్తు లక్ష్యం – ఇంధన స్వయం సమృద్ధి
భారత్ ప్రస్తుతం చమురు దిగుమతులపై ఆధారాన్ని తగ్గించేందుకు పలు దిశల్లో ప్రయత్నాలు కొనసాగిస్తోంది. వ్యూహాత్మక నిల్వలు, రిఫైనింగ్ సామర్థ్యం పెంపు, సరఫరా దేశాల విస్తరణ, బయోఫ్యూయెల్స్ వినియోగం, పునరుత్పాదక ఇంధనాల అభివృద్ధి వంటి చర్యలు దేశాన్ని ఇంధన స్వయం సమృద్ధి దిశగా ముందుకు తీసుకెళ్తున్నాయి.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనిశ్చిత పరిస్థితులు కొనసాగుతున్నప్పటికీ, సమగ్ర వ్యూహంతో భారత్ తన ఇంధన భద్రతను బలోపేతం చేస్తూ ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని కాపాడుతోంది.
ఇవీ చదవండి: Narendra Modi Stadium: భారత్ vs న్యూజిలాండ్ ఫైనల్‌కు అహ్మదాబాద్ పిచ్ రెడీ.. ఈసారి మిక్స్‌డ్ సాయిల్ స్ట్రాటజీ!
Narendra Modi: కర్తవ్య భవన్ సముదాయాల ప్రారంభంతో పరిపాలనలో కొత్త అధ్యాయం – నవ భారతానికి నరేంద్ర మోదీ బ్లూప్రింట్
