AP Local Body Elections: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలపై నెలకొన్న న్యాయపరమైన ఉత్కంఠలో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. స్థానిక సంస్థల్లో బీసీలకు 34 శాతం రిజర్వేషన్ కల్పించేందుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం జారీ చేసిన జీవోలను ఏపీ హైకోర్టు కొట్టివేసింది. అదే సమయంలో బీసీ జనగణన పూర్తయ్యే వరకు ఎన్నికలు నిర్వహించవద్దంటూ దాఖలైన పిటిషన్‌ను కూడా తిరస్కరించి, ఆరు వారాల్లో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు నిర్వహించాలని ఆదేశించింది. ఈరోజు వెలువడిన తీర్పు పూర్తి పాఠం ఇంకా విస్తృతంగా అందుబాటులోకి రానందున, తీర్పులోని సవివర reasoningపై మరింత స్పష్టత రావాల్సి ఉంది. అయితే ఈ వివాదానికి సంబంధించిన గత విచారణలు, ప్రభుత్వ జీవోలు, పూర్వపు హైకోర్టు–సుప్రీంకోర్టు తీర్పులను పరిశీలిస్తే 34 శాతం బీసీ కోటా ఎందుకు న్యాయపరీక్షను ఎదుర్కొందో స్పష్టమవుతుంది.
అసలు ప్రభుత్వం ఏం చేసింది?
కూటమి ప్రభుత్వం 2026 ఆగస్టులో స్థానిక సంస్థల్లో బీసీ రిజర్వేషన్లను పెంచాలని నిర్ణయించింది. గ్రామీణ స్థానిక సంస్థల్లో బీసీలకు 34 శాతం, పట్టణ స్థానిక సంస్థల్లో 33.33 శాతం రిజర్వేషన్ కల్పించే విధానానికి కేబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది. దీని కొనసాగింపుగా ఆగస్టు 19, 20 తేదీల్లో GO 1065, GO Ms No.105 జారీ అయ్యాయి. GO Ms No.105 ప్రకారం గ్రామ పంచాయతీ సభ్యులు, సర్పంచ్‌లు, MPTC సభ్యులు–అధ్యక్షులు, ZPTC సభ్యులు–చైర్‌పర్సన్ పదవుల్లో బీసీలకు 34 శాతం రిజర్వేషన్ అమలు చేయాలని ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. అయితే ఈ నిర్ణయంతో ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీల మొత్తం రిజర్వేషన్లు 59.85 శాతానికి చేరతాయన్నది పిటిషనర్ వాదన. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన సవరణ అవసరం: 59% అనేది సుప్రీంకోర్టు విధించిన పరిమితి కాదు. ఈ కేసులో ప్రధానంగా ప్రస్తావనకు వచ్చిన సాధారణ ceiling 50 శాతం; 34% బీసీ కోటా అమలుతో మొత్తం కోటా 59.85%కు చేరుతుందన్నదే సవాలు.
హైకోర్టుకు వెళ్లిన 34% బీసీ కోటా
ప్రభుత్వ జీవోలను సవాల్ చేస్తూ న్యాయవాది తాండవ యోగేష్ హైకోర్టులో PIL దాఖలు చేశారు. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ రిజర్వేషన్లు కలిపి 50 శాతం ceiling దాటుతున్నాయని, అందువల్ల జీవోలను సవరించాలని కోరారు. చీఫ్ జస్టిస్ లీసా గిల్, జస్టిస్ చల్లా గుణరంజన్‌లతో కూడిన ధర్మాసనం విచారణ సందర్భంగా ప్రభుత్వాన్ని కీలక ప్రశ్నలు అడిగింది. ముఖ్యంగా—
- 34 శాతమే ఎందుకు? దానికి empirical data ఏంటి?
- రాజీవ్ రంజన్ మిశ్రా కమిషన్ నివేదికను ప్రభుత్వం పూర్తిగా ఆమోదించకుండానే దానిపై ఆధారపడి నిర్ణయం ఎలా తీసుకుంది?
- కమిషన్ నివేదికను బహిర్గతం చేయకపోవడానికి కారణమేంటి?
- 50 శాతం దాటే రిజర్వేషన్లకు చట్టపరమైన ఆధారం ఏమిటి? అంటూ ప్రశ్నించి, పూర్తి గణాంకాలు, ఆధారాలను సమర్పించాలని ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది.
2019లోనూ ఇదే 34% వివాదం
ఈ కేసులో అత్యంత కీలకమైన నేపథ్యం 2019–20 నాటి పరిణామాలు. అప్పటి ప్రభుత్వం కూడా GO Ms No.176, dated December 28, 2019 ద్వారా స్థానిక సంస్థల్లో 34% బీసీ రిజర్వేషన్ అమలు చేయడానికి ప్రయత్నించింది. అప్పుడు ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ రిజర్వేషన్లు కలిపి 59.85%కు చేరడంతో వ్యవహారం హైకోర్టుకు వెళ్లింది. 2020 మార్చి 2న Birru Prathap Reddy vs State of Andhra Pradesh కేసులో ఏపీ హైకోర్టు 34% బీసీ రిజర్వేషన్ కారణంగా మొత్తం vertical reservations 50% దాటడాన్ని చెల్లదని పేర్కొంటూ GO 176ను కొట్టివేసింది. ప్రభుత్వం బీసీ రిజర్వేషన్‌ను తిరిగి నిర్ణయించాలని ఆదేశించింది. అంటే 2026 వివాదం పూర్తిగా కొత్తది కాదు. 34% BC quota → మొత్తం 59.85% → 50% ceiling అనే న్యాయపరమైన ప్రశ్న గతంలోనే హైకోర్టు ముందుకు వచ్చింది.
సుప్రీంకోర్టు ‘కృష్ణమూర్తి’ తీర్పు ఎందుకు కీలకం?
ఈ మొత్తం వివాదానికి మూలంగా పదేపదే ప్రస్తావనకు వస్తున్నది K. Krishna Murthy vs Union of India (2010) కేసులో సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ఇచ్చిన తీర్పు. స్థానిక సంస్థల్లో బీసీలకు రాజకీయ రిజర్వేషన్లు కల్పించే అధికారం రాష్ట్రాలకు ఉన్నప్పటికీ, వాటిని విద్య–ఉద్యోగ రిజర్వేషన్లతో యాంత్రికంగా సమానంగా చూడలేమని ఆ తీర్పులో న్యాయస్థానం వివరించింది. మొత్తం vertical reservations సాధారణంగా 50% ceiling దాటకూడదన్న న్యాయసూత్రం ఈ వివాదంలో కీలకంగా మారింది. Indian Kanoon అందుకే 2026లో ప్రభుత్వం మళ్లీ 34% కోటాను తీసుకురాగానే పాత తీర్పును అధిగమించడానికి ప్రభుత్వం చూపుతున్న కొత్త empirical material ఏమిటి? అన్న ప్రశ్న ప్రధానమైంది.
రాజీవ్ రంజన్ మిశ్రా కమిషన్ రిపోర్టుపైనా ప్రశ్నలు
ప్రస్తుత ప్రభుత్వం తన నిర్ణయానికి రాజీవ్ రంజన్ మిశ్రా కమిషన్ సేకరించిన సమాచారం ఆధారమని కోర్టులో వాదించింది. కానీ ఇదే అంశంపై హైకోర్టు ప్రశ్నలు సంధించింది. కమిషన్ నివేదిక ఇంకా పరిశీలనలో ఉందని చెబుతూనే అదే నివేదిక ఆధారంగా 34% కోటాను ఎలా ఖరారు చేశారని ధర్మాసనం ప్రశ్నించింది. నివేదికలోని BC reservation data మొత్తాన్ని కోర్టు ముందుంచాలని కూడా ఆదేశించింది.
అందువల్ల ఈ కేసు కేవలం ‘బీసీలకు 34% ఇవ్వాలా? వద్దా?’ అనే రాజకీయ ప్రశ్నగా కాకుండా, ఆ శాతాన్ని నిర్ణయించడానికి ప్రభుత్వం అనుసరించిన ప్రక్రియ, empirical data, ఇప్పటికే అమల్లో ఉన్న న్యాయపరమైన ceilingకు అనుగుణత వంటి అంశాలపై నడిచిన న్యాయవివాదంగా చూడాలి.
బీసీ జనగణన తర్వాతే ఎన్నికలన్న వాదన కూడా..
మరోవైపు బీసీ జనగణన పూర్తి చేసి, రిజర్వేషన్లు ఖరారు చేసిన తర్వాతే స్థానిక ఎన్నికలు నిర్వహించాలని కోరుతూ కూడా పిటిషన్ దాఖలైంది. బీసీ సంఘం అధ్యక్షుడు కేసన శంకరరావు ఈ అంశంపై కోర్టును ఆశ్రయించినట్లు గత విచారణల రికార్డులు చెబుతున్నాయి. ఇప్పుడు ఆ పిటిషన్‌ను కూడా హైకోర్టు తిరస్కరించడం, ఎన్నికలను ఆరు వారాల్లో నిర్వహించాలని ఆదేశించడం వల్ల స్థానిక ఎన్నికల ప్రక్రియ వేగం పుంజుకునే అవకాశం ఏర్పడింది.
ఇప్పుడు రిజర్వేషన్లు ఎలా ఉంటాయి?
ఇదే అత్యంత కీలకమైన ప్రశ్న. 34% BC reservationకు సంబంధించిన జీవోలు కొట్టివేయడంతో తదుపరి ఎన్నికల్లో బీసీ కోటా ఎంత ఉంటుంది? ఏ ప్రాతిపదికన రిజర్వేషన్ రోస్టర్ ఖరారు చేస్తారు? ప్రభుత్వం కొత్త ఉత్తర్వులు జారీ చేస్తుందా? తీర్పును సుప్రీంకోర్టులో సవాల్ చేస్తుందా? అన్న అంశాలపై తదుపరి చర్యలు కీలకం కానున్నాయి. 2020లో హైకోర్టు 34% కోటాను కొట్టివేసినప్పుడు మొత్తం SC, ST, BC vertical reservation 50%లో ఉండేలా BC quotaను తిరిగి నిర్ణయించాలని ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది. CaseMine ప్రస్తుత తీర్పు పూర్తి కాపీ అందుబాటులోకి వచ్చిన తర్వాత 2026 ఎన్నికలకు వర్తించే ఖచ్చితమైన reservation formulaపై మరింత స్పష్టత వస్తుంది.
SEC ముందు 6 వారాల డెడ్‌లైన్
హైకోర్టు ఆరు వారాల్లో ఎన్నికలు నిర్వహించాలని ఆదేశించడంతో ఇప్పుడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం ముందున్న పని కీలకం. రిజర్వేషన్ల ఖరారు, ఓటర్ల జాబితాలు, వార్డులు/డివిజన్లకు సంబంధించిన ప్రక్రియ, ఎన్నికల షెడ్యూల్ తదితర అంశాలను నిర్ణీత గడువులో పూర్తి చేయాల్సి ఉంటుంది. అయితే మరో అంశం కూడా ఉంది. ఓటర్ల జాబితాలకు సంబంధించిన SIR ప్రక్రియ పూర్తయ్యే వరకు స్థానిక ఎన్నికలు నిర్వహించడం సాధ్యం కాదని రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం గతంలో హైకోర్టుకు తెలిపింది. తాజాగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఓటర్ల జాబితా revision గడువులను ఎన్నికల సంఘం పొడిగించినట్లు అక్టోబర్ 1న వార్తలు వెలువడ్డాయి. కాబట్టి హైకోర్టు ఇచ్చిన ఆరు వారాల గడువు–ఓటర్ల జాబితా ప్రక్రియ రెండింటినీ సమన్వయం చేస్తూ SEC తదుపరి అడుగులు వేయాల్సి ఉంటుంది.
రాజకీయంగా కూడా కీలకమే
34% బీసీ రిజర్వేషన్‌ను కూటమి ప్రభుత్వం తన ఎన్నికల హామీల అమలులో భాగంగా ప్రకటించింది. ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం గ్రామీణ సంస్థల్లో 34%, పట్టణ సంస్థల్లో 33.33% BC reservationకు ఆమోదం తెలిపింది. హైకోర్టు తీర్పుతో ఇప్పుడు చర్చ రెండు అంశాల చుట్టూ తిరగనుంది: బీసీల రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని పెంచడానికి ప్రభుత్వం ఇక ఏ చట్టపరమైన మార్గాన్ని ఎంచుకుంటుంది? మరోవైపు కోర్టు నిర్దేశించిన గడువులో స్థానిక ఎన్నికలను ఎలా నిర్వహిస్తుంది? ఈ రెండింటిపై ప్రభుత్వం, SEC తీసుకునే తదుపరి నిర్ణయాలే ఏపీ స్థానిక రాజకీయాల్లో కీలకం కానున్నాయి.
Read also: Women Reservation Bill: లోక్‌సభలో 131వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు విఫలం.. మహిళా రిజర్వేషన్‌పై తదుపరి అడుగు ఎటు?
Telangana Welfare Schemes 2026: SC, ST, BC, మైనారిటీ కార్పొరేషన్ల ద్వారా అందే ఆర్థిక సాయం, రుణాలు, పథకాలు పూర్తి వివరాలు
